Author Archives: Prakash K.C.

About Prakash K.C.

A nature lover who enjoys roaming around and play with camera as hobby and writes his mood, memory, experience and present social affairs across the different web portals.

बुद्ध जन्मेको माटोमा नफक्रिएका फूलहरु

बुद्ध जन्मेको माटोमा नफक्रिएका फूलहरु
यो पटक–पटकको बसाइ हो,
उठ्नुको हदबन्दी नाघेको मनमा
कुँजिएका तृष्णाहरुको बैसाखी बोक्दै
एकरत्त आफ्नै पनका अतीत सराप्ने
यो लगातारको निर्विकल्प अभ्यास हो ।

मलिन आस्थाको शेष लतारेर
सीमाको हदभित्र अझै साँघुरिंदै
बेहिसाब जोड–घटाउको
यो सानो आकारभरिको विशालता हो ।

फेंद काटेर अग्लिँदै चुलिने मनाभासभित्र
स्वच्छन्द झाङ्गिएका सत्ववोधको समावेशितामा
निराकार मथिङ्गलका मैथुनीय आवेग हो ।

यहाँ शान्तिका परेवाहरु आकासिँदै गर्दा
अर्कै माटोमा हुने रगतिलो पौरखहरु
इतिहासभित्रै ख्वै कतिन्जेल चम्कन्छन् ?
फगत, दम्भजस्तो भित्ता लगाउँदै
न्यानो आभासको अभावमा चिस्सिँदै जाने
मन्त्रणा–वोधको आवेगसँगै
यो पटक–पटकको बसाइ हो ।

नितान्त नाङ्गो मन बोकेर अपार भई,
अपराधीन बनेका आभासलाई
अराजकताको कवचभित्र आम बनाउने
उही स्वमनको उदण्डता लाग्ने,
यो पटक पटकको बसाइ हो ।

बुद्ध जन्मेको माटोमा नफक्रिएका फूलहरु
विखण्डित सीमाभित्रका विशालतामा
यो आफ्नै जरा छिचोलर उम्रन खोज्ने
यो उही पटक–पटकको बसाइ हो,
यो उही लगातारको निर्विकल्प अभ्यास हो ।

-प्रकाश के.सी.

2
82

बरु धावा नै बोल न प्रिय ! -नीर खड्का

बरु धावा नै बोल न प्रिय !
के व्यङ्ग्य मात्र कस्छौ, व्यर्थै ?

म हारेर लम्पसारिएको होइन,
पराजिताको पराधीन मानसभित्र
लम्पसार पर्नुको नियति भोगेको पनि होइन,
त्यो त समय हो, जसको चक्रपथमा
नियतिले यो पल्ट फड्का खाएको छ ।
भावनाको अकर्मण्यताले गर्दा
विवश म निराधर पल्टेको हुँला, सायद !
बरु घोँची नै हाल न भालाले प्रिय !
के तिखार्छौ आँखाहरु व्यर्थै ?

मैले गुमाएँ नै के जो तिमीले पायौ ?
तिमीले गुमाएका थियौ नै के, जो मैले पाएथें ?
तिमीले पिएकै पानीबाटै अँजुली मैले भरेको हुँ,
तिमीले लिएकै श्वाससँगै हावामा म पनि बाँचेको हुँ,
के पोख्छौ रिस हिजोको,
मायाको रत्ति नै बाँकी नराखी ?
विभेदको खाडल गहिरिँदै छ झन्-झन्,
बरु धकेली हाल न एकै लप्कामा प्रिय !
के छेउ-छेउमै अड्काई राख्छौ व्यर्थै ?

मसिनो झोँक्का हावामा पनि पातहरु थर्थरिन्छन् भने,
के दोष थोप्छौ हावालाई -पातकै मजबुतिमा नहाँसी ?
जमीन नै मुनि त झुक्न सकिँदैन नि !
उही झुक्नुको पराकाष्ठाको परिणाम हो ‘वर्तमान’ ।
कतै ‘चित्’ पल्टेका छन् भने कतै छन् ‘पट्’
‘दम्भ’ घटेको छ कतै, ‘अहँकार’ बढेको छ कतै,
के अचेट्छौ कुनातिर मलाई ?
पूनरावृतिको ‘अँश’ अचेट्दै छैनौ र सँगै ?
बरु अट्टहास लगाऊ न जोड-जोडले प्रिय !
के खिसी-खिसी मुस्कुराइरहन्छौ व्यर्थै ?

बरु धावा नै बोल न प्रिय !
के व्यङ्ग्य मात्र कस्छौ, व्यर्थै ?

2
86

मार्थाको मायामा अल्झिएको नन्दिताको सम्झौता

एकोहोरो हेर्दै त्यसै रमाउने उमेरकी आफ्नी सानी छोरीलाई खेलाउँदै मार्था गुनगुनाउन थाल्छिन्, ‘…मै छोरी सुन्दरी, कसरी भरुँ पानी…!’, आफ्नी विदेशी श्रीमतीको अबोधपन र लोग्नेको भाषा सिक्न खोज्ने उनको प्रयत्नलाई प्राकृतिक रूपमा स्वीकार्दै ४५ वर्षीय राघव क्षेत्री त्यसै मुस्कुराउँछन् र समयको रङ्गीन कलेबरमा अनायसै हात परेको जीवनको नयाँ अध्यायलाई समेट्न थाल्छन् । जीवनमा समयहरू एकप्रकारले महत्त्वपूर्ण रहेको अनुभूतिका साथ हरेक पलको उत्तम उपयोग गर्ने आफ्नो प्रण रहेको बताउँदा त्यसमाथि सहमत हुनलाई आग्रह गरेको भावमा सोफामा लम्पसारिएका राघवलाई हेर्छिन् मार्था । ‘मेरो विचारमा वास्तवमा हात पर्ने अवधि नै जीवन हो’ भन्दै बिस्तारै मायाले प्याट्ट मार्थाको गोह्रो गालामा हिर्काउँछन्, लन्डनस्थित क्याम्डेनटाउको आफ्नो अपार्टमेन्टमा । त्यसको सात हजार तीन सय चालीस किलोमिटर पर, काठमाडौंस्थित जोरपाटीमा रहेको एक बुटिक सपभित्र प्लास्टिकको झोलामा बिहानको खाजा बोकेर १७ वर्षीया करिश्मा पस्दै गर्दा ४३ वर्षीया आमा नन्दिता क्षेत्री नजिकैको टेबुललाई खाली पार्न थाल्छिन् । सानै उमेरमा पनि दोब्बर जिम्मेवारी लिँदै आएकी छोरीको परिपक्वताले कहिलेकाहीँ आमा नन्दितालाई निक्कै नै उदासीन बनाउँछ । छोरीको उमेरजन्य पनलाई मास्न बाध्य हुनुपरेकोमा एक अभिभावकको रूपमा आफू असफल भएकी नन्दिता बारम्बार सोच्ने गर्छिन्, ‘..सम्झौताको अर्को नाम नै जीवन रहेछ,’ आईडीडी कलमा केही पल संवेदनशील बनिन् नन्दिता ।

माथिका दुई परिस्थिति या परिवेशलाई जोड्ने समयको सुरुवात एघार वर्षअगाडि अर्थात् १ जुन, २००१ काठमाडौंबाट भएको हो । राघव क्षेत्री लाजिम्पाटस्थित एक निजी कम्पनीमा सधैंजसो सखारै पुगेका थिए । जीवनमा वैवाहिक जीवन एक आमनेपाली परिवारसरह नै सामान्य रूपमा चलेको थियो । राम्रो योग्यता र कडा परिश्रमले पनि राघवको परिवारलाई सन्तोषजनक किसिमले चलाउन नसकेको उनले तब पनि सकारेकै थिए तर नेपालका लागि आम हुँदाहुँदै पनि केही गर्ने धोको उनको मनबाट हराएको थिएन । स्वर्गीय बाबुको जस्तो नाम छोडेर जान नसक्ने लागे तापनि विभिन्न प्रकारले आफ्नो नामलाई चम्काउनतर्फ उनी अग्रसर भइरहेका थिए । जीवनमा सफलतालाई बुझ्ने र त्यसरी परिभाषित गर्ने आआफ्नै शैली हुन्छ भन्ने बुझ्दै राघव आफ्नो प्रकारको परिभाषाले आफ्नो जीवन र्सार्थक बनाउने प्रयत्नमा लाग्दै गर्दा सो दिन अर्थात् २००१ को जुन १ तारिख, एउटा कम्पनको रूपमा उनीलगायत तत्कालीन हजारौँ होनहार युवाको हृदयमा परेको थियो । पत्याउनै नसकिने गरेर तत्कालीन राजपरिवारको समूल परिवारको हत्या भएको थियो । काठमाडौं नै शून्यप्रायः भएको थियो भने मुलुकका लागि केही गरी बाबुको जस्तै नाम चम्काउने प्रण गरेका राघवको विश्वास एक्कासि छिन्नभिन्न हुन पुगेको थियो ।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालालगायत उनको सरकारले तत्कालीन समयको अत्यधिक कालो उक्त दिन र उक्त घटनालाई रहस्यपूर्ण घटनाको रूपमा संसारमा चिनाउनबाहेक केही गर्न सकेनन् । परापूर्वको कोतपर्वको व्याख्या आउँदा, सो बेलाका आमजनता कति निरीह रहेछन् भन्ने सोच्ने एकप्रकारले विकसित भइसकेको मान्ने आमजनता पनि कालान्तरमा उस्तै तोपपर्वताकाका जनतासरह भेडा मात्रै लाग्ने गरी आगामी दरसन्तानका मनमा पर्ने इतिहासको रूपमा आबद्ध भएका थिए सो घडीपर्यन्त । राघव भन्छन् मलाई लाग्थ्यो, अब केही हुन्छ, तहल्का मच्चिन्छ, देश छिन्नभिन्न हुन्छ, माओवादीको राज यत्रतत्र हुन्छ, त्योभन्दा अगाडि जनता स्वःस्फुर्त रूपमा आन्दोलित हुन्छन् । तर, सामान्य प्रतिक्रियाबाहेक केही भएन अनि त्यो केही विशेष होला कि भन्दै नभइरहेको अवस्था यत्तिको कष्टकर थियो कि मैले र मेरा धेरै जमातका साथीहरूले सजिलै पचाउन सकेनौँ अनि जीवनलाई नयाँ किसिमले सोँच्न थाल्यौँ ।’ खासगरी आफूलगायत आफ्नो एक समूल परिवारलाई आफू स्वयम्ले धान्नेहरूलाई हरेक अप्रासङ्गिक, अप्राकृतिक अनि अप्रत्यासित अवस्थाले एक्कासि पोल्ने गर्दछ । मुलुक तत्कालीन अवस्थामा माओवादी विद्रोहले गर्दा आततायी थियो । माओवादी अनि नेपाली सेनाको सङ्क्रमणमा युवामन अस्वस्थ बन्दै गएको त्यो त्यस्तो अवस्था थियो, जब शान्त जीवन अनि सम्पन्न जीवनको वहानामा हजारौँ युवाहरू मुलुकबाट निकास खोज्दै गरेका थिए । केही गर्ने प्रण गरेकै पलमा पनि पारिवारिक सहमतिमा पारिवारिक खुसीको लागि सयौँ युवाहरूसँगै २००१ कै सो घटनाउप्रान्तको अर्को महिना अर्थात् जुलाईमा राघव अमेरिका भासिन बाध्य भए । राघव सम्झन्छन्, ‘भविष्य तत्कालका लागि उज्ज्वल लाग्ने देखेको भए तापनि एक अति नै अनौठो पीडा यस्तरी छातीभित्र उब्जिन थालेको थियो कि परिवारलाई सदाकै लागि गुमाउँदै छु, उक्त यात्रा नै अन्तिम यात्रा हो कि जस्तो लागेको थियो ।’ जन्मेको ठाउँ, सपनाहरूका महलहरू सजाएको ठाउँ, माया गरेको र माया लगाएको ठाउँ, ठोक्कर लागेको अनि आफै आँसु पुछेको ठाउँ र साथमा आफ्नो परिवार अनि सानी छोरीलाई त्यो बेला छोडेर जाँदा, जुन बेला मुलुक जे पनि बन्न सक्थ्यो, कसको मन अस्थीर रहँदैनथ्यो र ?

‘सानी छोरीको भविष्यको चिन्ता, सन्त्रस्त तत्कालीन आफ्नो पारिवारिक यथार्थ, अनि आकाशजसरी दिनप्रतिदिन चुलिएको लाग्ने महँगी र अति नै अस्तव्यस्त तथा आक्रामक लाग्ने तत्कालीन सामाजिक परिवेशलाई पचाउन सकिएन, हुनसक्छ, त्यही परिवेशले हामीलाई खाएको होस् । हामी परिवारलाई केवल आफ्नै रहरको सानो पुलिन्दामा आफ्नै सामर्थ्यले बलियोसँग बाँध्न चाहन्थ्यौँ, त्यसैको प्रभावमा त्यसरी हामी आफ्नो वैवाहिक जीवन बिताउने प्रण सजिलैसँग गरेका थियौँ । जिन्दगीलाई सम्झौताको जलपले सिँगार्नैपर्ने रहेछ, मैले त्यो घडी बुझेको हुँ ।’ नन्दिता बितेका सम्झनाहरू खोतल्ने क्रममा निक्कै नै साहित्यिक बनेकी उनको गम्भीर तर वजनदार स्वरबाट सजिलै थाहा लाग्दथ्यो । आफ्नो पाटाको जीवनलाई रङ्गीन सम्झनाशील आँखाले हेरेर उनी सायद बताउँदै थिइन् । बितेको डेढ दशकले तत्कालीन नेपाललाई के र कस्तो स्वरूपमा लगेको छ, त्यो सर्वविदितै छ, तथापि आम तर योग्य नेपाली मानसिकतामा उक्त डेढ दशकले कस्तो प्रभाव पारेको छ त भन्ने सन्दर्भलाई हेर्ने सानो प्रयत्नस्वरूप यो रिपोर्ट तयार गरिँदै छ ।

एक स्पोन्सरको भरोसामा अमेरिका भित्रिएका राघव त्यहाँ पनि दुई महिनाले गर्दा ढिलो बन्न पुगे । विल क्लिन्टनले पास गराएका आप्रवासीसम्बन्धी एम्नेस्टीको म्याद सन् २००१ को अप्रिलबाट सकिएको थियो, जसले एक निश्चित समयसम्म अमेरिकी सरकारलाई कर तिरेर रहन पुगेका आप्रवासीहरूले ग्रिनकार्ड पाउने आधारको अन्त्य गरायो । त्यसपछि राघवलगायतका युवाहरू अर्को एम्नेस्टी नबनुन्जेलसम्म आफूहरू पर्खने भन्दै सोही अवस्थाको कागजमा हस्ताक्षर गर्न पुगेका थिए, जसलाई बुस प्रशासनले कहिल्यै गम्भीरताका साथ पुनरावलोकन गर्न आवश्यक देखेन र त्यसको आशामा रहेका अन्यजस्तै राघवको पनि आफ्नो भिसाको म्याद गुज्रेको थियो । त्यसलगत्तै आफूलाई शरणार्थीको क्याटागोरीमा दर्ता गराउन सफल भएको भए तापनि स्पोन्सर साहुको दयामा दश वर्ष, श्रीमती, छोरीलगायतका परिवारका सदस्यहरूको सम्झनामा साँझहरू रक्सीमय बनाएर बिताउन बाध्य भए । त्यहाँ पनि केही हुन्छ कि भन्ने आशामा रहँदारहँदै अनुहारभरि समयको क्रूर छाप तेज गतिमा बढ्दै गएको समयमा राघव जीवनमा भोग्न नपाएका हजारौँ पलहरूका लागि अग्रिम रूपमै शोक मनाउन थाल्दथे । एकपटकको जीवन त्यसरी अस्तव्यस्त होला भन्ने कलेज जीवनमा आफूले पटक्कै नसोचेको बताउने राघवले एकपछि अर्को गर्दै आफ्ना सपनाहरू भत्किरहेको बारम्बार महसुस गरेको बताउँछन् र उनलाई लाग्दछ, जस्तो भोग्यो त्यस्तै नै जीवन हो भने जीवन दिक्कलाग्दो रहेछ भन्ने उनको खोज हुनेछ ।

राष्ट्रियताको भावना तब प्रबल लाग्दछ, जब अन्य मुलुकमा आप्रवासी भई रहन बाध्य भइन्छ भनेर धेरै विद्वान्हरूले बारम्बार लेखेका, बोलेका छन् तर विदेशी मुलुक, खासगरी सम्पन्न विदेशी मुलुकमा रहने अनि भास्सिने प्रयत्नमा मानिस त्यही राष्ट्रियताको भावलाई तीर्ण अनि जीर्ण बनाउँछन् । नेपालमा राजा वीरेन्द्र परिवारको सर्वनास भएपछि समस्त राजनीतिमा पनि त्यसकै हाराहारीमा सर्वत्र विनासहरूको सुरुवात हुन थाल्यो । माओवादीहरूको दबाब तीव्र हुन थाल्यो भने मूलधारका मानिएका पार्टीहरूबीच राष्ट्रिय साझा महत्त्वमा पनि एकमत हुन सकेन । तर, त्यही अवस्थामा नै मूल राष्ट्रिय धारमा माओवादीको प्रवेश भयो । नेपालको तत्कालीन वा नेपालको आधारभूत व्यवस्थालाई कुनै पनि आधारमा नमान्ने माओवादी त्यही व्यवस्थाभित्र, त्यही व्यवस्थालाई आधार बनाएर आए पनि समस्त राजनीतिमा त्यसले अन्योल परिवेशबाहेक केही दिन सकेन । त्यसकै प्रतिफल हो तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले देशको बागडोर आफ्नो हातमा लिन सक्षम भए । तर, त्यसरी सजिलै शक्ति आफ्नो हातमा लिए तापनि गलत सहयोगीहरूको साथले गर्दा आफैं नै मूलधारबाट बाहिरिन उनी बाध्य भए । यसरी नेपाल विविध शैली र प्रयोगबाट परिवर्तित भइरहने अवस्थामा भने परिवारलगायत पारिवारिक जीवनमा स्थायित्व खोज्ने लाखौँ जनता विक्षिप्त भइरहेका थिए । त्यही बेलामा नेपालबाट विदेशमा लाखौँ नेपाली भ्ास्सिएका थिए । माओवादी कहरको क्रूर पञ्जाबाट फुत्केर आएको बहाना बनाउँदै नेपालीका भव्य व्यक्तित्वहरू विदेशी मुलुकमा शरणार्थी भएर भविष्यको जोहो गर्न लाग्दै गर्दा भने त्यही सङ्क्रमित नेपालमा त्यही सङ्क्रमित हालतमा रहँदै जिजीविषा धान्न आ-आफ्नो ल्याकतले मूलधारका नेपाली चलायमान भएका थिए । नन्दिताले पनि सानो बुटिक सप सुरु गरिन् । मानिस परिवेश र परिस्थितिजन्य बन्दो रहेछ, त्यस्तै नन्दिता आफू पनि बनेको बताउँछिन् । कहिलेकाहीँ हप्ताको एक या दुई दिन बडो डर र मुस्किलले दोकान खोले तापनि व्यापार शून्य भई गहनाहरू बेची भाडा तिर्नुपरेको बताउने नन्दिता जे र जस्तो अवस्था भए पनि त्यसको भरपूर सदुपयोग गर्न पछि नपरेकी बताउँछिन् । उनी सानी छोरीलाई बोकेर लाहुरेको घरघरमा पुगी तिनका श्रीमती तथा छोरीहरूलाई शृङ्गार गर्ने काम केही लामै समय गरेको घटना निकै रोचकताका साथ भन्छिन्- ‘कसैलाई समस्या र अभाव फालाफाल त कसैलाई साधन र स्रोत नै फालाफाल ! सानी छोरीका मनभरि जमेर रहेका रहरहरूलाई आमा भएको नाताले सजिलै बुझ्न सके तापनि विवश भई अबुझ बन्नुजस्तो पीडादायी, लोग्ने साथमा नहुँदाको अवस्था पनि लागेन ।’ राघवले अमेरिकामा दिनरात कम पारिश्रमिकमा पनि काम गरी अलिअलि पैसा नेपाल पठाउन थालेपछि भने नन्दितालाई ठूलै राहत मिलेको थियो । छोरीलाई राम्रो स्कुलमा त पढाउन सकिने भइयो भन्ने सन्तुष्टि उनलाई तत्काल महत्त्वपूर्ण लागेको थियो । यता नेपाली चाडपर्वहरू परिवारको सम्झनामा भक्कानिएर रक्सीमय बनाई बिताउनुबाहेक अन्य विकल्प आफूले देख्दै नदेखेको राघव भावुक हुँदै बताउँछन् भने आफ्नो लोग्नेको आवाजमा आएको परिवर्तन र भाषालाई बुझ्न कोसिस गर्दा नसकेपछि मार्था झर्किँदै सोध्छिन्, ‘तपाईंहरूले मेरोबारेमा कुरा गरेको त होइन ? अङ्ग्रेजीमा बोल्नुहोस्, तपाईंहरू दुइटै ।’ राघव त्यसपछि हाँसिदिन्छन् । लाग्थ्यो, हाँसो पनि खुलेर नआउने गरेर उनी सान्दर्भिक भइसकेका रहेछन् आफ्नो बितेका पलहरूको सम्झनासँग ।

माओवादीको संलग्नतामा र अगुवाइमा सरकार बनेको पनि यो दुईपटक हो । आततायी बनेर कहलिएका माओवादीहरूकै सरकार हुने बेलामा पनि नेपाली मूलधारको परिवेशमा भने सामाजिक स्थिरता आएको छैन । हरेक पार्टीहरूले आफ्नो पार्टीको स्वार्थका लागि मात्र सोच्ने र तदनुरूप लाग्ने भएकोले पनि मुलुकमा शान्ति अझै छाएको छैन । आफ्नो स्वार्थभन्दा माथि उठ्न नसकेका पार्टीहरूको तरङ्गबाट आम जनताका सोच पनि पृथक रहन सकेको छैन । त्यसरी लामो प्रहरसम्म अमेरिकामा ग्रिनकार्ड पाउने प्रलोभनमा वा आफ्नो शरणार्थी केसको सुनुवाइ सकारात्मक हुने आशामा बस्दाबस्दा राघव हतासिन थालेका अवस्थामा वार या पार हुने गरेर अर्को मौकाको ताकमा रहेको बताउने क्रममा उनी अगाडि भन्छन्, ‘जीवन जस्तो भोग्यो, त्यस्तै हो रहेछ । परिस्थिति भनेको हावा हो र त्यसैको वहावमा आफूलाई वहन दिनु नै आजको युगमा बुद्धिमानी हो भन्ने मेरो अनुभव रह्यो ।’ अमेरिकामा जम्न सकिने अवस्था नाजुक बन्दै गएकोले राघव यूके छिर्ने दाउमा रहन थाले, गत वर्ष अर्थात् २०११ को सन्दर्भ यो । त्यसका लागि एक यूकेवासी युवतीसँग हेलमेल बढाउन धेरै पहिलेदेखि नै थालिसकेका थिए । नन्दिता सम्झिन्छिन्, ‘कतिपटक उहाँलाई अब र्फकनुस् भने तापनि उहाँ भन्नुहुन्थ्यो, त्यतिका वर्ष बिताइसकेपछि पनि विदेशमा रहने जुगाड नगरी कसरी र्फकनू ?, त्यसै भएर पनि हुनसक्छ, मैले उहाँलाई उहाँले सोँचेजस्तो नगर्न कहिल्यै भनिनँ । वैवाहिक मूल्य र मान्यताहरू नै खल्बलिने गरेर गरिने उपायहरूमा म चुपचाप नै बसेँ र बसिरहेकी पनि छु । जिन्दगी भनेको सम्झौता रहेछ, त्यसैले भन्छु म अब । यत्तिका वर्ष छुट्टिएर बसिसकेपछि अब केही वर्ष किन नपर्खने भन्नेतिर लागेर उहाँलाई सघाएँ ।’ हो, नन्दिताको सहमतिपछि राघव मार्थासँग नजिकिएका थिए र त्यसलाई पक्का बनाउने क्रममा लागिपरे । अवसरहरूको खोजी गरिने प्रयत्नमा खासगरी विदेशी भूमिमा वैवाहिक मूल्य र मान्यताहरू अनि राष्ट्रियता तथा स्वाभिमान आदि गौण भएर रहने रहेछ भन्ने राघव सम्झन्छन् । आखिरत: मार्थालाई कानुनी रूपमा विवाह नै गरेर त्यसैको भरमा उनी यूकेमा स्थायी नागरिक भएर छिरेका छन् । यो विवाहलाई भने, नन्दिता सिर्फकागजी विवाह ठान्छिन्, अझै । विवाहलाई बाटो खुला गर्नका लागि उनले नै नेपालबाट आफ्नो र राघवको सम्बन्धविच्छेद भएको कागज बनाएर पठाएकी थिइन् । उनलाई लाग्छ- विदेशीहरू नेपालीजस्तो वैवाहिक सम्बन्धमा त्यसरी गम्भीर हुँदैनन् र त्यहाँबाट सम्बन्ध टुटेपछि राघव मुक्त हुनेछन् । विश्वासले नै सृष्टिलाई धानेको हुन्छ तर विश्वासमा कति धर्ैय रहन्छ भन्ने त व्यक्तिगत क्षमताको कुरा पनि हो । राघवले पनि त्यस्तै सोच्दासोच्दै वा विश्वास राख्दाराख्दै मार्था गर्भवती भएकी थिइन् र अहिले त एक सानी मायालाग्दी छोरीकी आमा बनिसकेकी छिन् । जुन सम्बन्ध अब यस्तो पक्का अनि जेलिँदो डोरीजस्तै बनेको छ कि राघवले दिनप्रतिदिन जेलिनुबाहेक अन्य केही गर्न सकेका छैनन् । ‘उपायहरूको अभावमा जीवनलाई जसरी चल्छ, चलाउनुबाहेक अन्य योजनाहरू बनाउन म असफल भएँ ।’ यो उनको वास्तविक तथा यथार्थिक निचोड थियो ।

गत २००९-१० मा नेपाल राष्ट्र बैंकले निकालेको एक तथ्याङ्कअनुसार विदेशबाट लगभग सर्त्ताईस लाख सङ्ख्यामा रहेका नेपालीले आफ्ना परिवारहरूलाई २३१.७३ विलियन नेपाली रुपैयाँ पठाएका थिए र त्यो क्रम झन् बढ्दो छ । गत साल अर्थमन्त्री भरतमोहन अधिकारीले ३८४.९० विलियन नेपाली रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक गरेका थिए । नेपाल सरकारले करबापत असुल गरेको रकमले उक्त बजेटमा ६३ प्रतिशतले आफ्नो स्थान ओगटेको थियो भनिएको छ । विदेशी अनुदान १८ प्रतिशत, विदेशी ऋण ६ प्रतिशतसहित आन्तरिक स्रोतबाट उठाइएको ऋण १० प्रतिशत पनि सोहीभित्र परेको भनिएको सो बजेटमा रेमिट्यान्सको भाग कति थियो भन्ने सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ । अहिलेको परिवेशमा कैयन विदेशी मुलुकमा श्रमशक्तिको रूपमा आफ्ना नागरिक उपलब्ध गराउने मुलुकमध्ये नेपाल मुख्य देशको लहरमा पर्न आएको छ । तब पनि नेपालमा सो विषयमा सही र प्रभावकारी नीतिको तर्जुमा गरिएको छैन । दूतावासको अभावमा अनि सशक्त नियमको अभावमा लाखौँ नेपाली विदेशीभूमिमा शोषित भइरहेको अवस्था एकातिर छ भने इन्टेलेक्च्युअल प्रपर्टर्ीीानेर अवसर प्रदान गरिनुपर्ने ल्याकतमा रहेका अन्य हजारौँ-हजार विदेशी भूमिमा हराउन पुगेका छन् । त्यसले नेपालको समूल विकासमा कत्तिको नोक्सानी गरेको छ भनेर गम्भीरताका साथ खोजबिन पनि गरिएको छैन । प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उपलब्ध गराइने नेपाली श्रमहरूको सही व्यवस्थापन हुनुपर्ने र त्यसलाई आधिकारिक रूपमा सरकारीस्तरबाट अवलोकन गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई आफ्नो सरकारले गम्भीरताका साथ लिएको बताए तापनि आजसम्म सोसम्बन्धी कुनै ठोस कदम चालिएको छैन । कुनै पनि होनहार नेपालीको मुलुकबाट हुने पलायनतालाई सङ्ख्याको हिसाबबाट हेरिनुहुँदैन । त्यसले र त्यसको लहरले कालान्तरमा पर्ने राष्ट्रिय नोक्सानीको महत्त्वउपर सरकार सम्वेदनशील हुनुपर्छ । राघवजस्ता योग्य व्यक्तित्वको पलायन सङ्क्रामक हालतमा रहेको मुलुकबाट हुँदै जाने हो भने, ६०१ जनाजस्ता बाहुबल या यस्तैयस्तै अनेक तिकडम जालझेल र कुटिलताका आधारमा सदनमा भित्रिएका नीतिनिर्माताहरूबाट बन्ने नीतिनियमहरूले देशको भविष्य कस्तो देखिएला भनेर आरामैसँग कल्पना गर्न सकिन्छ । त्यही ६०१ जनाको लहरबाट उठेर मन्त्रीसम्म बनाइएका व्यक्तिबाट आठ सयवटा जिल्लाको परिकल्पना गरिनु पनि उही ६०१ उब्जनीको आधार हो भन्न सकिन्छ ।

अवसर र आधारको खोजीमा यो कालमा नभौंतारिनेहरू कमै होलान् र त्यही जस्तै केही कट्टर देखिने गरी यूके भित्रिएका राघवलाई वर्तमान बेलायती अवस्था र प्रेमपूर्ण उनको दाम्पत्य जीवनले अनौठोसँग विमुढ बनाएको हो, राघव स्वीकार्दछन् । कागजपत्रहरूलाई एकत्रित गर्दागर्दै अनि सोही गतिमा विभिन्न स्थानहरूमा विभिन्न रूप र हालतको काम खोज्दाखोज्दै मार्था गर्भवती बनेकी थिइन् । अब, यहाँ काम खोज्दै गरेको अवस्था र मार्था गर्भवती हुन पुगेकी अवस्थालाई एकाकार गराउन खोजिएको नभई सान्दरि्भक यसरी बनाइएको हो कि त्यो अवस्थाको सुरुवात काम खोज्नुजस्तै गरी आततायी राघवलाई लागेको हो । विदेशीहरू सांसारिकतामा तिनको वैवाहिक जीवनलाई क्षणभङ्गुर सम्झने नन्दिताको भरोसाको आधार अनायासै खस्केको त्यो यस्तो दिन थियो जसबारे राघवले आजपर्यन्त सूचित गर्न सकेका छैनन् । सांसारिकतालाई एक-अर्कासँग पारस्परिक बनाउन सक्षम एक छोरीको रूपमा भर्खरै मार्थाको कोखबाट जन्मेपछि वास्तवमा भन्ने भए आफू अब भने योजनाविहीन भएको राघव बताउँछन् भने नन्दितासँग एक पूरा जीवनको जस्तो सम्पूर्ण योजना छन् । बितेका दशकभित्र दाम्पत्य सुखको नाममा आफूले गुमाएका समयको भर्ताल गर्ने सोचका साथमा बितेका वर्षहरूलाई नरमाइलो सपनाजसरी भुलाउन सकिने योजना बुन्दै हतारिएर समय गुजार्दै गरेकी नन्दितालाई योजनाविहीन बन्दै गएका राघवको मानसिकताबारे केही पत्तै छैन । विछोडिएका सुरुका वर्षहरूमा जुन अनुपात र अनुरागका साथ साटिएका वार्तालापहरू थिए, त्यो अहिले दुवैले नै भुल्दै गरेको दुवैलाई लाग्न थालेको छ भने, अनौठोसँग मार्थाको संस्कृतिलगायत चालचलनहरूभित्र नचाहँदानचाहँदै एकाकार हुँदै जानु आफ्नो बाध्यता मात्र नभई अब अहिले समर्पण बढ्दै गएको राघव बताउँछन् । धर्म व्यक्तिभित्रको सत्यको प्रदर्शनी हो र त्यो सत्य कहिल्यै सङ्कीर्ण नहुने विश्वास दिनप्रतिदिन प्रबल हुँदै जानु र क्रिश्चियन धर्मभित्रका चलनहरूले मन लोभ्याउँदै जानु पनि उनी आफ्नो मार्था र सानी बच्चीप्रतिको समर्पण भन्न रुचाउँछन् । तर त्यही सत्यको प्रदर्शन भने अझै दुवैतिर अनि आफैसँग पनि गर्न सामर्थ्य जुटाउन सकेका छैनन् । नन्दिता र करिश्माबारे न त उनी अहिले सविस्तारसँग मार्थालाई भन्न सकेका छन् न मार्था र सानी छोरीबारे सम्बन्धलाई नन्दितासँग नै खुलाउन सकेका छन् । गीतामा लेखिएको ‘जे भइरहेको छ ठीक भइरहेको छ र जे हुनेछ त्यो पनि ठीकै हुनेछ’ भन्ने उक्तिलाई सत्य होस् भन्ने कामना हरेक दिन गर्न भने भुलेका छैनन् राघवले । कफीको तीतो स्वादलाई क्याम्डेन रोडको चहलपहल अनि हतारतिर मिल्काउँदै मुक्त हुन खोजेसरी आङ तन्काउँदै भन्छन्, ‘हतारमा जीवनलाई ढुक्कसँग बुझ्नै सकिएनछ विगतमा भन्ने अहिलेको मेरो स्थिरताले सुझाएको छ ।’

आफ्नो र जेठी श्रीमतीको नाम गोप्य राखेर भए पनि आफ्नो हालतको असमञ्जस परिस्थितिलाई सार्वजनिक गर्नका लागि उक्साएका राघवकै आकाङ्क्षाअनुसार नन्दितालाई पनि राघवको वर्तमान हालातमा खुलासा गर्न सकिएन, तर उनको भविष्यको योजनाबारे सुन्दा मन त्यसै अमिलो भएर आएको छ । आफू पढेर डाक्टर हुने लक्ष्य राखेकी करिश्मा दु:ख-अप्ठ्यारो जे-जस्तो भए पनि आफू भने श्रीमान्बाट एक्लिएर नबस्ने आफ्नी आमाको अगाडि खुल्लै भन्छिन् । उता सो भनाइले नन्दिताले के र कस्तो प्रतिक्रिया जनाइन् थाहा छैन, तर प्रत्यक्षत: भनिन्, ‘असमयमा मेरी छोरी प्रौढ बने पनि जीवनमा आइपर्ने हजारौँ अरुचिकर हालतबारे केही थाहा छैन । यसलाई जीवनमा सम्झौता कति गर्नुपर्छ भन्ने केही अनुमान नै छैन । के गर्नु, हाम्रो पालामा नेपाल नै यस्तै भइहाल्यो, यिनीहरूको पालामा यिनले भोग्ने नेपालमा एकप्रकारले स्थायित्व आओस्, त्यही कामना गर्दै छु ।’ राघव आफ्नो हालत र बाध्यता अनि यथार्थको खुलेरै भन्न केही सक्दैनन् । समाजले व्याख्या गरेर उचित अनि अनुचित भनाइएको अवस्थाहरूलाई सोही अर्थमा उनी बुझ्न चाहन्नन्, सायद यो क्षेत्रीको विवशता हुनसक्छ यो उनी साधारणतया बुझपचाउन खोज्दै छन् जिम्मेदारीको, तर खुल्न नचाहँदा पनि उनको हालतलाई सजिलै अनुमान गर्न सकिन्छ । धेरबेरै चुप बसेपछि उनी बोल्दछन्, ‘लामो समयको ग्यापको प्रभाव हुनसक्छ, त्यत्ति साह्रो पोल्दैन अचेल घरको सम्झनाले, किनकि, अमेरिकामा आफूले दु:ख गरेरै भए पनि नेपालमा परिवारको सुखको राम्रै जोहो गरिदिएकै हुँ, यत्ति हो कि सोचेजसरी योजनाहरू सफल भएनन् र बाँकी थाँती रहेका समयलाई कसरी जोडूँ, त्यो सोचले भने बाराम्बार जलाउँछ । पहिला नेपाल र्फकन र फर्केर फेरि उता जान मिल्ने व्यवस्थाको अभावमा दिनप्रतिदिन नेपाल फर्केको सपना देख्नेले अहिले नेपाल र्फकन र फेरि त्यताबाट यता र्फकन मिल्ने कानुनी अवस्थाले व्यवस्थित भइसक्दा पनि नेपाल यही हालातमा फर्किहाल्न सक्ने आँट जुगाड गर्न सकेको छैन । त्यसैले नै आफूलाई परिस्थितिको भरमा छाडिदिएको छु, अब त्यसले जता लान्छ त्यतै बहँदै गर्छु ।’

96

डिजेलबाट चल्ने गाडी अहिले किन्ने कि नकिन्ने ?

बेलायतमा भर्खरै सन् २०४० बाट डिजेल र पेट्राेलबाट चल्ने गाडीहरू पूर्ण रूपमा बन्द गरिने भनिएकाे छ । त्यसकाे मतलब अहिलेबाटै पेट्राेल तथा डिजेलबाट चल्ने गाडीहरू किन्न बन्द हुन्छ भन्ने हाेइन, न त तिनिहरूकाे विक्रि नै बन्द हुनेछ र २३ वर्षपछिसम्म चल्ने किसिमले अहिले कसैले गाडीहरू किन्दा पनि किन्दैनन् । वर्ष-वर्षमा गरी बढ्दै जाने राेड ट्याक्सकाे साथै अतिरिक्त रूपमा विकसित हुँदै अाएका नयाँ गाडीहरूमा भएका प्रविधिले गर्दा पनि अाम क्रेताहरू निम्ततम रूपले दश वर्षभित्र गाडीहरू बदल्ने गर्दछन् । त्यसमा पनि पी.सी.पी अन्तर्गत लिइने गाडीहरूले त हरेक तीन वर्षमा, उही किस्तामा नयाँ गाडी फेर्ने माैका दिन्छ । तर ०४०मा डिजेल तथा पेट्राेल गाडीहरूमा पूर्ण राेक लगाइने भए तापनि यही वर्षदेखि बिस्तारै कानूनमा नयाँ परिवर्तनहरू हुँदै छन् र ती नयाँ नीतिहरूले डिजेलबाट चल्ने गाडीहरूका मालिकहरूलार्इ प्रत्यक्ष्य रूपमा असर पार्ने देखिएकाे छ ।

खासगरी डिजेल गाडीहरू पर्यावरणकाे लागि पनि कम प्रदुषित र ‘पावर’ तथा ‘रनिङ-कस्ट’काे मतलवमा पनि उपयुक्त मानिएकाे भए तापनि नयाँ नीतिहरूकाे ज्यादा चाेट यिनै गाडीवाहकहरूलार्इ लगाइने पक्का निर्णय नीतिकारहरूबाट तय गरिएकाे लाग्दछ । सरकारबाट भर्खरै खुलासा गरिएकाे नीतिअनुसार ०४०बाट बेलायतमा निर्माण गरिने तथा अायात गरिने गाडीहरू पूर्ण रूपमा विजुलीबाट चल्ने हुनेछन् । वर्षेनी ‘एयर-पाेलुसन’काे सम्वन्धित कारणबाट बेलायतमा ४०,००० ज्यान गएकाे बताइएकाेले, त्यसैलार्इ जुध्न पनि सरकार अत्यन्तै गम्भीर भर्इ साे निर्णयलार्इ सार्वजनिक गरेकाे हाे । हुन त याे कदम जर्मन र फ्रान्सकाे उस्तै कदमपछि अाएकाे हाे ।

अचानकै सरकार किन खासगरी डिजेल गाडीहरूकाे विपक्षी भयाे त ? दशकाैं अगाडिदेखि सरकारद्वारा नै अाम जनतालार्इ यसकाे विक्रिवितरण तथा प्रयाेग गर्न वास्तवमा पेट्राेलबाट चल्ने गाडीहरूभन्दा डिजेल गाडीले २० प्रतिशतले सी.अाे.टु. इमिशनकाे कम उत्पादन गर्ने र २० प्रतिशत कम इन्धन खपत गरी किफायती हुने तथ्यबाट प्रभावित भएर नै सुझाएकाे हाे । दुषित पर्यावतरणबाट माैसममा हुने परिवर्तनलार्इ जाेगाउने तत्कालीन ती नै उपयुक्त माध्यम मानिएकाे थियाे । डिजेलबाट चल्ने गाडी चालकहरू, थाेरै राेड-ट्याक्स र कम कम्पनी-कार-ट्याक्सका साथै इन्धनमा हुने व्यापक खपतले निक्कै नै खुशी भए र कालान्तरमा डिजेल गाडीहरू बेलायतमा अाम बन्याे । एक तथ्याङ्कअनुसार बेलायतमा अहिले एक कराेडभन्दा ज्यादा डिजेलबाट चल्ने गाडीहरू छन् ।

युराेपीयन कमिशनले बेलायतलार्इ पर्यावरण प्रदुषणकाे सीमा अतिक्रमण गरेकाे भनेर मुद्दा हालेकाेले पनि बेलायत सरकारलार्इ प्रदुषित पर्यावरणसम्भवन्धी याेजनामा गम्भीर हुनुपर्ने वाध्यता अाइलागेकाे छ र त्यसैकाे लागि तीन बिलियन पाउण्डका याेजना अगाडि ल्याएर सरकारले साेही मुद्दालार्इ सम्वाेधन गर्न लागेकाे हाे ।

डिजेल इन्जिनले वातावरणमा ‘नाइट्राेजन-अक्साइड’काे उत्पादन गर्दछ र त्याे नै प्रदुषित पर्यावतरणकाे एक प्रमुख कारण हाे भन्ने अाम रूपमा मानिएकाे छ । त्यसैले डिजेलबाट चल्ने पुराना गाडीहरूमा लाग्ने राेड-ट्याक्समा अतिरिक्त रूपमा वृद्धि गरिनुका साथै नयाँ गाडीहरू अब पेट्राेल गाडीसरह नै उही ट्याक्स-व्याण्ड लगाइने भएकाे छ । तर डिजेलका नयाँ निर्माण गरिएका कारहरूले जम्म ९९ ग्राम प्रति किलाेमीटरकाे दरमा सी.अाे.टु. इमिशन उत्पादन गर्ने भएकाेले त्यस्ता गाडीहरूमा भने अद्यापि कर छुट छ र त्यही परम्पराहरू केही अवधिसम्म कायमै रहने पक्का छ । तर नयाँ गाडीहरू किन्न नसक्ने क्रेयशीलता भएका अाम नागरिकहरू बेलायतमा बाक्लिएका छन् । यस अर्थमा राेड-ट्याक्सकाे हकले डिजेल गाडी किफायती रहेन र निश्चय नै विस्तारै डिजेलकाे भाउ पनि नबढाउलान् भन्न सकिँदैन । डिजेल गाडीकाे प्रयाेगलार्इ बिस्तारै अाम मनमाा ‘अरूचिकर’ बनाउने त्यस्ता प्रशस्तै उपायहरू छन् र ती उपायहरू सतही नहाेलान् भन्न सकिँदैन । थाेत्रा गाडीहरूलार्इ सरकारी अन्त्यमा अर्थात् सन् २०४० तिर केही रकम दिएर या इलेक्ट्रिक कार किन्नमा केही रकम मिनाहा गरेर प्रयाेगकर्ताहरूलार्इ उत्साहित बनाउने याेजना सरकारसँग नभएका पनि हाेइनन् ।

युराे-५ नयाँ प्रावधान हाे, जाे ‘युराेप वाइड इमिशन स्टाण्डर्ड’ नयाँ विकसित मापन हाे । सन् २०११ देखि बन्ने डिजेलका गाडीहरूका निर्माताहरूले यही युराे-५ काे मापनलार्इ अाधार बनाएका छन् । साेही मापन अर्थात् इमिशन सीमा ०.१८ ग्राम प्रति किमीमा उपयुक्त मानिनकाे लागि डिजेल गाडीहरूमा ‘डिजेल पर्टिकुलेट फिल्टर्स (डीपीएफ)’ जडान गरिनु पर्ने हुन्छ, जसले ९९ प्रतिशत मापनकाे निगरानी गर्न सक्दछ । आर.ए.सी. तथा ए.ए.ले जनाएको अनुसार, तर अहिले सन् २०१५ देखिका नयाँ गाडीहरूमा युराे-६ नीतिलार्इ अपनाइएका छन्, जसमा ‘डीपीएफ’ त जडान गरिएकै हुन्छन् नै तर अझ थप रूपमा ती इन्जिनहरूमा त्यस्ताे ‘व्यवस्था’ गरिएकाे हुन्छ, जसले सी.अाे.टु.बाट निस्कने एन.अाे.एक्स.लार्इ हानिकारक नाइट्राेजन र पानीमा परिवर्तन गरिदिन्छ डिजेल इन्जिनकाे लागि र त्यसैले साे अर्थमा ती गाडीहरूले उत्पादन गर्ने एनअाेएक्स ०.०८ ग्राम प्रति किमीभन्दा ज्यादा हुँदैन ।

भर्खरै भएकाे राेड-ट्याक्सकाे परिवर्तनमा जाे सी.अाे.टु. इमिशन लेभल ९९ ग्राम प्रति किमी र त्याेभन्दा कमलार्इ कर मुक्ति दिइएकाे थियाे तर अब अर्थात् गत ०१ अप्रिलबाट भएकाे नयाँ नीतिअनुसार, ४०,००० पाउण्ड पर्ने गाडीहरू नै जीराे इमिशन कार हुन् जुन पूर्ण रूपका इलेक्ट्रिकल कारह हुन् र ती नै सडक कर-मुक्त कार हुन् । १० पाउण्ड कर सी.अाे.टु. अाउटपुट १ देखि ५० ग्राम भएका कारहरू र २००० पाउण्ड कर सी.अाे.टु. अाउटपुट २५५ ग्रामभन्दा ज्यादालार्इ लाग्ने भएकाे छ र साधारणतया ४०,००० भन्दा कम मूल्यका गाडीहरूमा एक रूपले १४० पाउण्ड ट्याक्स लाग्ने भएकाे छ । हाइब्रिड कारहरूलार्इ साे दरमा १० पाउण्डकाे छुट हुने भएकाे छ ।

लण्डनभित्र, सन् २००६मा दर्ता भएका कारहरू ‘युराे-४ एन.अाे.एक्स. स्टाण्डर्ड’मा नपर्ने भएकाेले ती कारवालाहरूले यही अक्टाेबरदेखि ‘टक्सिसिटि-चार्ज’ तथा ‘टी-चार्ज’ तिर्नुपर्ने भएकाे छ । लण्डनकाे समस्त कन्जेस्सन-चार्ज-जाेनमा चाैबिस घण्टाकाे लागि याे १० पाउण्डकाे अतिरिक्त चार्ज हाे । सने २०१९ देखि लण्डनमा नयाँ ‘अल्ट्रा लाे इमिशन जाेन (यूएलर्इजेड)’ हरू बनाइने छन् र ती जाेनहरूमा युराे-६ डिजेल गाडीहरू अनि युराे-४ पेट्राेल गाडीहरूले १२.५० पाउण्ड तिर्नुपर्ने हुन्छ । सन् २०१५ काे सेप्टेबरभन्दा अगाडि बेलायतमा दर्ता भएका डिजेलबाट चल्ने गाडीहरू र सन् २००६ भन्दा अगाडि दर्ता भएका पेट्राेलबाट चल्ने गाडीहरू याे नीतिबाट प्रभावित हुनेछन् । र बेलायतका अन्य शहरहरूमा बिस्तारै साे नीति लागू गरिँदै लगिने बताइएकाे छ ।

लण्डनका कतिपय सडकहरूमा अाउँदाे तीन महिनाभित्र एयर क्वालिटि चार्ज लाग्ने भएकाे छ भने एउटा काउन्सिलले दुर्इ वर्षभन्दा पुरानाे डिजेलका कारहरूमा प्रतिघण्टा २.४५ पाउण्डका दरले एयर क्वालिटि चार्ज शुरू गरिसकेकाे छ । बेलायतका धेरै शहरहरूले सन् २०१९ बाट क्लिन एयर जाेन शुरू गर्ने भएकाे छ जसअन्तर्गत दुर्इ वर्षभन्दा पुराना डिजेलका गाडीहरूलार्इ निम्नतम १० पाउण्द प्रतिदिनकाे दरले चार्ज गर्ने भएकाे छ । माथि नै भनिसकिएकाे छ, कि अर्काे दुर्इ वर्षभित्र बजेटबाट सरकारले अतिरिक्त रूपमा डिजेलकाे भाउ तथा कारमा ट्याक्स बढाउने भएकाे छ र त्यसकाे साथै बेलायतकाे मुख्य ८१ वटा मुख्य सडकहरूमा त्यस्ता पुराना डिजेल गाडीहरूलार्इ गुडाउनदेखि प्रतिवन्ध लगाउने भएकाे छ । वर्मिङ्घाम, लीड्स, नटिङ्घाम, डर्वी र साउथह्याम्टनमा यही वर्षदेखि नै टी चार्ज लगाउने याेजना डिपार्टमेन्ट अफ इन्भाइरनमेन्टकाे रिपाेर्टमा जनाइएकाे छ । त्यस्तै बेलायतकाे व्यस्त तथा ठूलाे एयरपार्ट हिथ्राेले इमिशन चार्ज लगाउने भएकाे छ, जुले मुख्य रूपमा डिजेल गाडीहरूलार्इ प्रभाव पर्ने देखिन्छ ।

बताइएअनुसार, अहिले नै डिजेलका नयाँ गाडीहरूकाे विक्रिवितरणमा धेरै नै कमी अाएकाे छ भने सेकेण्डह्याण्ड कारहरूकाे विक्रि त झन्र नराम्ररी झरेकाे छ । जुन अनुपातमा डिजेलका गाडीका भाउहरू केही पुरानाे हुनासाथ घट्ने गर्थ्याे, त्यसकाे अनुपातमा पत्याउनै नसकिने गरेर भाउ घटेकाे छ । लगभग सात हजार पाउण्डमा बीएमडब्लू थ्री सेरिज ३२० डी एम स्पाेर्ट, २ ली. सन् २०१३मा दर्ता भएकाे जम्मा ७०,००० माइल चलेकाे सेलुन कार पाउन थालिएकाे छ भने यसरी घट्ने क्रम जारी छ ।

Photo Source: google.com

80
NRNA UK

गैरआवासीय नेपाली संघको चुनाव, बेलायतमा नेपाली राजनीति शुरु

सेन्टर लण्डन जाने दुई तले रातो बसमा चढ्दै गरेको बखत, माथिल्लो तलाको पछाडिको सिटमा बस्ने दुई अधवैंशे नेपालीमध्ये एक, फोनमा कसैसँग बोल्दै गरेको स्पष्टै सुनिन्थ्यो — ‘….त्यो पाल्पाली ढाकाको टाई र स्टकोट मेरोलागि, …. अँ…. अँ..तेरो साइजको र तेरो भाउज्यूको लागि ढाकाको पछ्यौरा पठा’ …ए झण्डै भुल्या’ ….त्यो अस्ति नै भन्याथेँ नी ?….खुकुरी, …..हो, तर चाँदीले बेह्रेर माछापुछ्रे हिमालको चिन्ह जडेको चाहिँ पठा’, कर्द पनि भा’को है ? जति परे नी म व्यओर्छु ।…..हुन्छ, हुन्छ ।….’

ढाकाको टोपी नै लगाएर लण्डन कुद्ने बसमा यात्रा गर्दै, पोखरामा आफ्नो काकाको छोरोसँग बोल्दै गरेको, रमाइलो देखिने विनोद गुरुङ थिए । फोन राखेपछि भन्दै थिए — ‘……नेपाली देखिएर बेलायताँ बस्ने मज्जा नै बेग्लै खाले हुँदो र’छ गोराका अगाडि ।….’ अनि यहाँको नागरिकता लिइसकेर यहाँकै रैथाने भइसकेको अवस्थामा देश अनुसारको भेष गर्नुपर्ने होइन र हामीले? भन्ने प्रश्नमा उनी केही गम्भीर भएका थिए — ‘…..हेर्नुस्, याँ केही हाम्रा मान्छेहरुमा त्यो भरम छ । हाम्लाई बेलायतले गोरा बनाउनका लागि हाम्लाई पखालेर, टल्का’र अनि रंग्या’र याँको नागरिकता दिया’ होइनन्, कानूनले हाम्लाई हाम्रो संस्कृति अनि परम्परासितै राख्या’ हुन् र आफ्नो परम्परा अनि संस्कृति मान्छेको आफ्नो अस्तित्व हो । यो काम गर्ने थलो हो, याँको कानून र व्यवस्थाहरुमा रम्दै हाम्लाई आफ्नो अस्तित्वको सम्मान गर्न पाउने अधिकार हुन्छ, बुझ्या’ हो ?..’

नेपालबाट विदेशमा निर्यात हुने बस्तुहरुमा, मुख्यतः हस्तकलाहरु रहेका छन् । तर खासगरी यो दशकमा आएर हस्तकलाका साथै नेपाली संस्कृति अनि रैथानेपन दर्शाउने बस्तुहरु, जातजातिका पारम्परिक भेषभुषाहरु, पारम्परिक जातीय परिचायक समेटेका साँस्कृतिक समानहरु आदि ज्यादा निर्यात भएका छन् र निःसन्देह ती सामानहरुका क्रेताहरुका ठूलो संख्या भनेका, विदेशमा बस्ने नेपाली अर्थात् गैरआवासीय नेपालीहरु हुन् । संसारको कुनै पनि देशमा बस्ने कुनै पनि नेपालीका घरमा गएर हेर्ने हो भने नेपाली झण्डा, नेपाली ढाका टोपी, पछ्यौरा आदि पक्कै नै देख्न सकिने छ । एक तथ्यांकअनुसार, अमेरिकामा नेपाली झण्डाको खपत अन्य हस्तकला तथा गार्मेन्ट भन्दा ज्यादा भएको थियो केहीअघि । यस्तैमा, नेपाली साँस्कृतिकताको प्रवर्धनहेतु अहिले विस्तारै गैरआवासीय योजनाअनुसार हरेक देशमा एउटा नेपाल हाउस खोलिँदै छ, जहाँ सम्पूर्ण रुपमा नेपाल अटाइने छ, तथापि विभिन्न देशहरुमा नेपाली जातजातिका आआफ्ना कम्युनिटिहलहरु पनि थुप्रिँदै छन् । त्यसैले त्यस्ता सामानहरुको खपत निर्यातमा बढोत्तरी पक्कै नै हुनेछ ।

First NRN Conference 2005

यही अक्टोबरमा, काठमाण्डौमा हरेक दुई वर्षमा एकपटक हुने गैरआवासीय नेपालीहरुको भेला हुन गइरहेको छ र त्यसैको पूर्वाद्धमा, विभिन्न संसारका ७५ देशहरुमा राष्ट्रिय समन्वय परिषदको चुनाव हुँदै छ । एकातिर कन्द्रीय कार्य समितिको चुनावको चुनावी चहलपहल बढ्दैछ भने त्यसैको हाराहारीकै चहलपहल, राष्ट्रिय स्तरमा ती ७५ देशहरुमा चल्दै छ । वर्मा गए कर्मसँगै भनेजस्तै गैर राजनीति, गैर जातीय, वर्गीय अनि क्षेत्रीय स्वरुपको संगठन मानिने गैरआवासीय नेपाली संघ अहिले सर्वत्र त्यही अवस्थाले रङ्गिएको चाहिँ छ र त्यही क्रमले राष्ट्रिय स्तरमा आआफ्नो गुट वा प्यानलहरु तयार पार्ने क्रमहरु केन्द्रीय तहबाटै चल्दैछन् र त्यहीअनुरुप राष्ट्रिय स्तरमा चुनावी गति लिइरहेकाछन् ।

सन् २००३ को अगस्ट महिनामा, लण्डनमा एक सानो भेलाले पारित गरेर त्यही सालको अक्टोबरमा गैरआवासीय नेपाली संघको पहिलो अधिवेशन काठमाण्डौमा भएको थियो । ‘एक पटकको नेपाली, सँधैको नेपाली’ भन्ने नाराका साथ शुरु भएको गैरआवासीय नेपाली संघमा अहिले ७५ मुलुकहरुमा बस्ने झण्डै ६० लाख नेपालीमूलका वा नेपालीहरु बसोबास गर्दछन् । निश्चय नै यो उल्लेखनीय संख्या हो । दुई वर्षभन्दा ज्यादा अवधि विदेशमा बिताउनेहरु गैरआवासीय नेपालीहरु हुन् भन्ने परिभाषाले गैरआवासीय नेपालीको परिचयको स्पष्टता व्यक्त्याउन सकेको छैन । नेपाली पासपोर्ट र नागरिकता बोक्ने नेपालीहरु सँधै नै वहालवाला नेपाली नागरिकहरु हुन्, तिनलाई १८२ दिन विदेशमा बस्दैमा गैरआवासीय नेपाली संघभित्रका नेपाली हुनु जरुरी हुँदैन,मान्य सो अर्थमा हुँदैन । तिनको अस्तित्वको रक्षा वा जिम्मा ती देशमा भएका नेपाली दूतावासले लिएका हुन्छन् वा प्रतिनिधित्व गरेका हुन्छन् । विदेशी नागरिकता लिएकाहरु नै वास्तवमा ‘…एक पटकको नेपाली, सँधैको नेपाली’ भन्ने नाराभित्र पर्दछन् । हुन त, आश्विन १, २०७२ गैरआवासीय नेपालीलाई नयाँ संविधानले नागरिकता दिने व्यवस्था गरेको छ, जसबाट बताइएअनुसार माथि उल्लेख गरिएको झण्डै ६० लाख मध्येबाट करीव ४०,००० विदेशी पासपोर्टबाहकहरु मात्रै लाभान्वित हुनेछन् । संविधानमा उल्लेख गरिएको छ… “विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरेको सार्क बाहेकमा बसोबास गरेको साविकमा वंशजको वा जन्मको आधारमा निज, निजको बाबु, आमा, बाजे, बज्यै नेपालको नागरिक रही पछि विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्तिलाई संघीय कानुनबमोजिम आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकार उपभोग गर्न पाउने गरी नेपालको गैरआवासीय नागरिकता प्रदान गर्न सकिनेछ,” । तर यसलाई कार्यान्वयन गर्ने कानून नबनिसकेकोले यो अहिले कागजमा नै सीमित छ । र अहिले राजनीतिक अधिकार नदिएकोमा बेलायतको लिभरपुलमा एक प्राज्ञहरुको टोलीले असन्तोष व्यक्त गरी त्यसलाई सच्याइनको लागि, बेलायतका लागि नेपाली राजदूतमार्फत् नेपाल सरकारलाई आग्रह गरेका छन् ।

सन् २००५ बाट बेलायतमा गैरआवासीय नेपाली संघको राष्ट्रिय समन्वय परिषदको विधिवत स्थापना भएको थियो । लगभग ३०,००० नेपाली आप्रवासीहरुको जनसंख्या भएको सो बखत नेपालीहरुको ठूलो संस्थाको रुपमा बेलायतमा यती नामक संस्था रहेको थियो । त्यसपछि बेलायतमा नेपालीहरुको स्थायी बसोबास गर्ने क्रम बढ्दै गयो र अहिले अनुमानित रुपमा डेढ लाखभन्दा बढी रहेको बताइएको छ । एक जमानामा सबैको साझाजस्तै बन्दै गएको यती संस्था निक्कै नै साँघुरिएको छ भने जातीय संस्थाहरु एकपछि अर्को बन्दै र विशाल अनि शक्तिशाली हुँदै गएका छन् । तर त्यसैमा सबैको साझा सँस्था बन्न सक्ने अवस्थामा रहेको गैरआवासीय नेपाली संघको बेलायत शाखामा व्यापक रुपमा राजनीति व्याप्त रहेको छ भने पछिल्लो समयमा आएर यसभित्र जातीयताले प्राथमिकता पाएको छ । अहिलेसम्म गैरआवासीय नेपाली संघ, बेलायतमा विशेषगरी मानिएको अवधि भनेको सन् २००९ देखि २०११ को हो । सूर्य गुरुङको नेतृत्वको त्यो कार्य समितिले उल्लेखनीय काम खासै नगरे तापनि समाजमा सो संस्था प्रतिको गरिमालाई उच्च तथा भरपर्दो भने पारेको थियो । त्यसपछि कूल आचार्यको दुई वर्ष अनि एक एक वर्ष गरी योगेन क्षेत्री र महेन्दै कँडेलको अवधिले समाजमा संस्थाप्रति निक्कै नै नकारात्मक प्रभाव पारेको थियो ।

एनआरएनएलाई पैसावालाहरुको संस्था भनिन्छ । सयौं कार्यक्रमहरुको आयोजना गर्नुका साथै नेपालमा परेको आपतविपतदेखि आआफ्ना देशहरुमा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायहरुमा पर्ने आपतविपदहरुमा प्रमुख रुपमा आर्थिक सहयोग गर्ने संस्थामा धेरैजसो रुपमा एनआरएनए नै पर्दछ, केही अपवादवाहेक । हुन पनि, नेपालमा आर्थिक विकासमा लगानी भित्र्याउने भनेर मुख्य रुपले लाग्ने यस संस्थाबाट यसरी आशा गरिनु र यसलाई त्यसरी परिभाषित गर्नु अति होइन, सान्दर्भिक नै हो । र त्यही आशयले यस संस्थामा लाग्नेहरुले संस्थाबाट कमाउने होइन, गुमाउने हुन्छ । आफ्नो समयको साथसाथै प्रशस्तै पैसाहरुको लगानी गर्ने यसै संस्थाको बेलायत शाखामा मुख्य रुपमा आचार्य र उनीपछि एकएक वर्षका लागि नेतृत्व लिने क्षेत्री अनि कँडेललाई बेलायतमा पैसा खाएको, पदको दुरुपयोग गरेको जस्तो आरोपहरु सार्वजनिक हलमा सबैको सामुन्ने लगाइयो । आफूले आफ्नो पक्षका लागि आफैले सदस्य शुल्क तिरी सदस्यहरु बटुल्ने तिनलाई पैसा खाएको आरोप लगाइनु हास्यास्पद थियो । त्यतिखेर मेरो यूके डट कमले आफ्नो सम्पादकीयमा ‘…अब, बेलायतमा व्यक्तिले होइन, संस्थाले वा संस्थाको प्रतिनिधिले गैरआवासीय नेपाली संघको बेलायत शाखाको नेतृत्व लिनुपर्दछ, जसको शुरुवात तमूहरुले गर्नुपर्दछ…’ भनी लेखेको थियो । सोही किसिमले नै तदनुरुप सन् २०१५ देखि २०१७ सम्मको लागि तमू धिं यूकेका भूपू अध्यक्ष मूक्षेत्र गुरुङ्गको नेतृत्वमा एक विशाल आकारको गैरआवासीय नेपाली संघ, बेलायतको कार्यकारी समिति तयार भएको थियो, जसले यही सेप्टेम्बर ०९ तारिखदेखि आफ्ना पदाभार सुम्पँदै छ ।
NRNA UK
आगामी कार्य समितिको नेतृत्व गर्नका लागि गत दुई कार्यकालदेखि उपाध्यक्ष भइरहेका वर्तमान उपाध्यक्ष हिराधन राई, एक कार्यकाल उपाध्यक्ष भइसकेका वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय परिषदका सदस्य कृष्ण तिमिल्सिना र अर्का वर्तमान उपाध्यक्ष योगकुमार फगामी तथा आफ्नो फेशबुक वालमा उमेदबारी दिने घोषणा गरेका अर्का उपाध्यक्ष डासुराम पाण्डेबीच नेतृत्वको लागि चुनावी चहलपहल शुरु भइसकेका छन् । हिराधन राईलाई योपालि राई तथा लिम्बूहरुको व्यापक सहयोग मिल्ने पक्का छ र उनी किरात राई यायोक्खाका संस्थापक सदस्य हुन् । विगत चार वर्षदेखि लगातार रुपमा गैरआवासीय नेपाली संघ, बेलायतको उपाध्यक्ष बनेका हिराधन राईसँग यस संस्थासँगको व्यापक अनुभव एकातिर छ भने अर्कोतिर एनआरएनए अभियानलगायत रोजिहिरा फाउन्डेशन नामक च्यारिटिमा सक्रिय रुपमा समाज सेवामा लागेका छन् । बेलायतस्थित नेपाली समाजको हितको लागि आफूले वर्तमान कार्यसमितिको लागि सम्झौता गरेको र योपालि पनि गर्न सक्ने तर समाजले उनको योगदानको कदर गर्दै आफूलाई जिताउनेमा आफू विश्वस्त भएको बताउने राईले एक औपचारिक कार्यक्रम गरी अध्यक्ष पदको प्रत्यासीको लागि घोषणा गरिसकेका छन् ।

Hiradhan Rai
Photo credit : Milan Tamu

हिराधन राई, अध्यक्ष (प्रत्यासी)
गैर आवासीय नेपाली संघ यूके, (अधिवेसन), ९ सेप्टेम्वर २०१७

प्रतिवद्धता–पत्र

‘मेरो प्रतिवद्धता विविधतामा एकता एनआरएन यूकेमा मेरो प्रतिवद्धता’

घरदेशबाट परदेशमा आइ विभिन्न पेशा व्यवसायमा संलग्न नेपालीको भावना, चाहना र सपनाको प्रतिबिम्बित साझा संस्था हो– गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएन) । यो एनआरएनले आफ्नो अभियान सञ्चालन गरेको १३ वर्षभन्दा बढी भइसक्यो भने हामी अहिले ७ औं महाधिवेशनको संघारमा छौं । विविध धर्म, संस्कृति, भाषा, पेशा, व्यवसाय, भूगोल र वर्गको अनेकतामा एकता एनआरएनको पहिचान हो ।

मातृभूमिको सेवा गर्ने पवित्र उद्देश्यले नेपालीको हकहितको आवाजलाई संस्थागत गर्दै बुलन्द पार्ने यो महान् अभियानमा संलग्न मेरा आदरणीय अग्रज गुरुहरुको कार्यशैलीबाट धेरै कुरा सिक्ने र पे्ररणा लिने सुनौलो अवसर प्राप्त भयो । त्यस्तै आफू पनि विभिन्न कोणबाट यस यात्रामा अनवरत खटिने मौका पाएकै छु । एनआरएनको यो ओरोह अवरोहमा धेरै कुरा सिक्न पाएं । ती भोगाइ र सुझावलाई एउटा मार्ग निर्देशक मान्दै, एनआरएनलाई सबै नेपालीको साझा र आत्मीय संस्था बनाउनका लागि अब नयां शिराबाट आगाडि बढ्नु पर्छ भन्ने मेरो निष्कर्ष हो । एनआरएनको उद्देश्यलाई प्राथमिकतामा राख्दै अब हुने एनआरएनए यूकेको अध्यक्ष पदमा आफ्नो उम्मेदवारी घोषणा गर्दै प्रतिवद्धता सार्वजनिक गर्न चाहन्छु । मेरो घोषणा पत्रको मर्म नै हरेक नेपालीबीच एकता हो । हामीमाझ विविधतामा एकता छ, जसलाई म एकताको संकेत भनेर सम्बोधन गर्न चाहन्छु ।

एकता – आफ्नो विदेश यात्रा भनौं वा आफ्नो जीवनको थालनी भनेको गोर्खा पल्टनबाट भएको हो । त्यसैले मेरो जीवन गोर्खा आन्दोलन वा गोर्खासंगको मुद्दाबाट अलग हुनु भनेको मेरो जीवन नै नहुनु सरह ठान्दछु । तसर्थ, गोर्खाको जीत नै मेरो जीत हो । गोर्खाको समस्या समाधान नहुञ्जेल आफू गोखासंग सम्बन्धित कुनै पनि मुद्दामा सहकार्य गरी अगाडि बढ्न तयार छु ।

– नेपाल हाउस यूके निर्माण गर्ने कार्यलाई विशेष प्राथमिकता दिंदै लाप्राक वस्ती निर्माण र एनआरएन हाउस निर्माण अभियानमा विशेष सहयोग गर्नेछु ।

राष्ट्रियता – ‘एक पटकको नेपाली सधैंको नेपाली’ भन्ने हाम्रो मूल भावना समेटिएको ‘गैरआवासीय नेपाली नागरिकता’ राजनीतिबाहेक सबै अधिकार पाउने नागरिकता हामीले संविधानबाट प्राप्त गर्न सफल भएका छौं । तर अहिलेको अवस्थामा प्राप्त उपलब्धि कार्यान्वयन गराउनु उत्तिकै चुनौतिपूर्ण छ । उपलब्धिको रक्षा गर्दै बांकी अधिकारका लागि एनआरएनले विशेष भूमिका खेल्नुपर्ने छ । यस अभियानलाई बिशेष रुपमा अगाडी बढाउने योजनाको थालनी गर्नेछु ।

मेरो कार्यकालमा यी कुरा हुनेछ :

– एनआरएनका सदस्यलाई कार्ड बनाइ विभिन्न पसल, रेस्टुरेन्ट तथा अन्य व्यवसायिक छुटका लागि गरिएको अभियानलाई प्राथमिकताको साथ अगाडि बढाउने छु ।

– एनआरएन कोषको व्यवस्था गरी पञ्जीकृत सदस्यलाई सम्भव भएसम्म आपतकालमा सहयोगको व्यवस्था गर्ने ।

– स्वास्थ्य, शिक्षा, ट्राफिक ब्यवस्थापन, कन्स्ट्रक्सन, फुड तथा अन्य थुप्रै विधाका ज्ञाताको सुझाव र सल्लाहअनुसार दूताबाससंग समन्वय गरी नेपालमा विशेष स्किल ट्रान्सफर कार्यक्रम सञ्चालनमा ल्याउने ।

– बेलायतमा रहेका बौद्धिकवर्गलाई एनआरएन यूकेप्रति आकर्षण गर्ने कार्यक्रम ल्याउने छु । उहांहरुको सुझाव सल्लाहले एनआरएनलाई अगाडि बढाउने वातावरण सिर्जना गर्नेछु ।

– बेलायतस्थित सबै संघ संस्थाहरुसंग समन्वय गरेर कार्य गर्ने ब्यवस्थाको रचनात्मक ढांचा तयार गरि सबै संस्थाको अपनत्व एनआरएनमा दिलाउने गरि संस्थाको विकास गर्न विशेष भूमिका खेल्ने छु ।

– बेलायतबासी नेपालीसंग एनआरएनए यूके भन्ने विशेष कार्यक्रमको थालनी गरि एनआरएनए यूकेमा धेरै भन्दा धेरै नेपालीहरुको सहभागिता गराई सबै नेपालीहरुमा मेरो एन आर एन हो भन्ने आत्मीयताको बिकास गर्न विशेष भूमिका खेल्ने छु ।

– एनआरएनए यूकेको सम्पूर्ण गतिविधिलाई जनमानसमा पारदर्शी ढंगले बाहिर ल्याउने छु ।

– नेपाली बालबालिकाको आवश्यकता र रुचीलाई ध्यानमा राखी अभिभावकले आफ्नो बालबालिकाका लागि नेपाली भाषा कक्षा, संगीत र खेलकुदका कार्यक्रम चलाउंदै आउनु भएको छ । यसलाई अझ व्यवस्थित गर्नको लागि एनआरएनए यूकेले विशेष च्यारिटी कार्यक्रम तथा यूके सरकारको स्थानीय सरकारसंग समन्वय गरी आवश्यक रकमको व्यवस्था गर्नुको साथै, नेपाली साना बालबालिकालाई राष्ट्रिय गीतमा भनिएजस्तै एउटै फुलको मालामा गांस्ने प्रयत्न गर्नेछु ।

– युवा भनेको भनेको भोलिको हाम्रो भविष्य निर्धारक हुन् । हरेक युवाको प्रगति र विकाससंग हाम्रो समाज जोडिएको छ । मेरो कार्यकालमा अब नेपाली युवाहरुलाई लक्षित गरि विशेष प्रकारको युवा सशक्तिकरण तथा सिपमुलक अभियानको थालनी गरिनेछ । त्यस्ता अभियान भन्नाले युवाहरुलाई लक्षित तालिम, गोष्ठी तथा सेमिनार आयोजना गरि युवाहरुलाई माथिल्लो तहको काम तथा व्यापारमा प्रत्ष्क्ष फाइदा हुने खालको सरल र अर्थपूर्ण कार्यक्रम रहनेछ ।

– एनआरएन समूदायको नेपालमा लगानी भित्रयाउन तथा सुरक्षित लगानीको ग्यारेन्टी गर्न पहल गर्नेछु ।

– गैरआवासीय नेपाली संघको काठमाण्डौंस्थित एनआरएन भवन, लाप्राक, शंखमुल लगायतका परियोजनालाई मूर्तरुप दिन आवश्य पहल गर्ने छु ।

– भूतपूर्व गोर्खा लगायत गैरआवासीय नेपालीहरुको पूर्णअधिकार सहितको नागरिकताको निरन्तरताको लागि विशेष अभियान सञ्चालन गर्ने छु ।

जीवनी : नेपालको खोटाङ बासपानीका समाजसेवी मणिप्रसाद राईको साईंला छोराको रुपमा मेरो जन्म भएको हो । गाउंकै विद्यालयबाट वि.सं. २०४२ सालमा एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि उच्च शिक्षा हासिल गर्न धरानस्थित महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भएं । तत्कालीन परिवेश र परम्पराअनुसार वि.सं. २०४४ (सन् १९८७) सालमा म ब्रिटिश आर्मीमा भर्ना भएं । हङकङमा नै सैन्य तालिम सकें, १८ वर्षसम्म सैनिक सेवाका क्रममा मैले विभिन्न तालिमसंगै राष्ट्रिय तथा अन्तर्रा्ष्ट्रिय पदकसमेत प्राप्त गरें ।

ब्रिटिश आर्मीमा सेवारत रहंदा १० वर्ष पिटिआइका रुपमा काम गरें । त्यस अवधिमा अफगानिस्तानमा संयुक्तराष्ट्र संघीय अन्तर्रा्ष्ट्रिय शान्ति सेनाको प्रशिक्षकका रुपमा सेवा गरें । संयुक्त राष्ट्रसंघीय पदक तथा फरक राष्ट्रका सुरक्षाकर्मीसंगको अनुभवलाई अन्य क्षेत्रमा समेत मैले सदुपयोग गरिरहेको छु । १८ वर्ष लामो सैनिक सेवामा रहंदा तेक्वान्दो मुख्य प्रशिक्षकका रुपमा समेत मैले धेरै समय बिताएं । प्रशस्त प्रशिक्षार्थी उत्पादन गरेर मैले जीवनमा अनुशासन र नेतृत्व विकासमा धेरै अध्ययन र अनुभव हासिल गरेको छु ।
अध्ययनलाई जीवनको अभिन्न अंग सम्झी हालै मैले Anglia Ruskin University बाट व्यवस्थापन विषयमा स्नातक उपाधि लिएको छु । यसैगरी सैनिक सेवालाई रोजीरोटीको रुपमा मात्रै होइन, एउटा अवसरको रुपमा लिंदै हङकङ, ब्रुनाई, बेलिज, सियरालियोन, कोसोभो, साइप्रस, जर्मनी, केन्या, अमेरिका, क्यानाडा, फोकल्याण्ड, मेसोडोनिया, इराक, अफगानिस्तान, स्पेन, फ्रान्स, अष्ट्रेलियालगायत दुई दर्जनभन्दा बढि राष्ट्रको भ्रमण गरिसकेको छु ।

जीवनमा धेरै आरोह–अवरोह भोग्दै अगाडी बढ्ने क्रममा मैले सैनिक सेवाबाट अवकाशपश्चात जीवनलाई चार क्षेत्रमा केन्द्रित गरेर अगाडि बढाइरहेको छु ।

१. व्यवसायिक जीवन : व्यवसायिक रुपमा प्राप्त गर्ने सफलता र आत्मविश्वासले मानिसले भावी कार्य दिशा तय गर्दछ । त्यसैलाई मध्यनजर राखेर मैले पनि विभिन्न पेशा व्यवसायमा हात हालें । सैनिक सेवाबाट अवकाशपश्चात बेलायतमै व्यवसाय सुरु गर्दा ब्रिटिशसंग प्रतिस्पर्धा गर्दै नाइट क्लब, बार, रेस्टुरेन्ट व्यवसाय हुंदै ‘इ एन्ड डब्लु’ कम्पनीको प्रवन्ध निर्देशकको रुपमा काम गरें । गोर्खा सेभिङ फाइनान्सको संस्थापक शेयर होल्डर हुं । त्यहींबाट मैले आर्थिक क्षेत्रमा व्यावसायिक जीवन अगाडी बढाएं । व्यक्तिगत प्रगतिसंगै जन्मभूमिप्रति पनि आफ्नो उत्तरदायित्व छ भन्ने कुरालाई महशुस गरेर नेपालमा कृषि, पशुपालन, हाउजिङ्गलगायतका क्षेत्रमा समेत लगानी गरेको छु ।

२. सामाजिक जीवन : समाजसेवी बुवाको पथलाई पछ्याउंदै सुरुदेखि नै म पनि सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय थिएं र अहिले पनि त्यत्तिकै सक्रिय छु । बेलायत तथा जन्मभूमि नेपालमा समेत सेवा पुरयाउने प्रयास जारी छ । स्थानीय ग्रेटर रसमोर कम्युनिटीको संस्थापक खेलकुद प्रबन्धकको रुपमा मेरो संलग्नता थियो । अहिले समाजसेवाको आयामलाई अझ व्यापक बनाउन लागिरहेको छु ।

किरांत राई यायोक्खा बेलायतको संस्थापक सदस्य, खोटाङ समाज यूके, मिशन टु हेल्प नेपाललगायतका संस्थामा सक्रिय रहंदा नेपालमा भूकम्प गएका बेला तत्कालै बेलायतमा नेपाल भूकम्प आपतकालीन अभियानको संयोजक भइ सहयोग रकम तथा सामाग्री संकलन गर्दै नेपाल पठाउने काम गरें ।

झन्डै दश हजार केजी सहयोग सामाग्री कार्गोमार्फत नेपाल पठाउनुका साथै स्थलगत रुपमै रोजिहिरा फाउन्डेशनकी सचिव श्रीमती रोजिना प्रधान राईसमेतको संलग्नतामा सिन्धुपाल्चोकको दुर्गम भेग इचोक क्षेत्रमा पुगी सामाग्रीहरु वितरण गरें । चेञ्ज फर हेल्थ नेपालसंग मिलेर संयुक्त रुपमा स्वास्थ्य सेवा शिविर सञ्चालन, राहत वितरण, एनआरएनए यूके, रोजिहिरा फाउन्डेशन, नेपाल भूकम्प आपतकालीन अभियान यूकेमा रहेर नेतृत्व गरेको क्षण सम्झदा आफूलाई गौरव लाग्छ ।

बुवा मणिप्रसाद राईले बासपानी माध्यामिक विद्यालयलाई निःशुल्क प्रदान गर्नुभएको जग्गामा हाल स्कुल सञ्चालन भएको छ । सर्वसाधारणलाई शिक्षाप्रति अझ आकर्षित गर्न रोजिहिरा फाउन्डेशन स्थापना गरी गरिब असहायहरुको लागि स्वास्थ्य तथा शिक्षा क्षेत्रमा सहयोग गर्दै आएको छु । बालबालिकालाई आवश्यक सहयोग, मुस्कान समाज सेवामार्फत बाढीपीडितलाई सहयोग रकम उपलब्ध गराएको छु ।

‘मिशन टु हेल्प नेपाल’ तथा नर्भिक अस्पतालसंग सहकार्य गरी खोटाङको बाक्सिला क्षेत्रका विभिन्न १५ गाबिसका जनताका स्वास्थ्य जांच एवं उपचारका लागि बृहत स्वास्थ्य शिविरको सञ्चालन कार्यको संयोजन समेत गरेको थिएं । नेपालमा भएको बागमती सरसफाई अभियानमा पनि स्थलगत रुपमै सक्रिय सहभागी भएं ।

नेपाल र ब्रिटेनबीच भएको मैत्रीपूर्ण क्रिकेट खेलको भब्य रुपमा सफल पर्न एनआरएनको तर्फबाट संयोजकको भूमिका निभाएं । खोटाङ सेवा समाज यूकेको पहल र मेरो संलग्नतामा जिल्लामा ७ वटा एम्बुलेन्स पुरयाउन सफल भएका छौं ।

३. गोर्खा अभियान : गोर्खा हुनु आफैंमा गौरवानुभूति छ नै, साथै आफैं गोर्खा हुनुको नाताले पनि गोर्खाको हकहितका लागि सक्रिय रहनु मेरो जिम्मेवारी हो । तसर्थ सन् १९९४ देखि १९९८ सम्म तत्कालीन गेसो अभियानमा सक्रिय भइ गोर्खाको हकहितको लागि लागि रहें । तत्पश्चात सन् २००२ देखि बिजीडब्लुएसको संस्थापक सदस्यको रुपमा सुरुदेखि नै सक्रिय छु । अहिले बेलायतमा गोर्खाको हकहितको लागि भएको सत्याग्रह अभियानमा समेत सक्रिय सहभागिता जनाइरहेकै छु ।

४. एनआरएन अभियान : एनआरएनको स्थापनाकालदेखि सदस्य छु । त्यही बेलादेखि एनआरएन अभियानमा सक्रिय सहभागी बन्दै वर्तमान एनआरएन यूके कार्यसमितिको उपसभापति छु । गोर्खाको जायज मागमा एनआरएनलाई सहभागी गराउने कुरामा मेरो सदैब सक्रिय भूमिका रहयो भन्ने ठान्छु । एकपटकको नेपाली सधैंको नेपाली भन्ने मूल नारालाई आत्मा साथ गर्दै नागरिकताको मुद्दालाई निरन्तर अगाडि बढाउने विषयमा आफ्नो विशेष भूमिका रहनेछ ।

******************

यस्तै अघिल्लो कार्यकालमा उपाध्यक्ष रहेका बेलायती नेपाली समाजमा निकै सहयोगी, तथा समाजसेवी वर्तमान आईसीसी सदस्य कृष्ण प्रसाद तिमिल्सिनाले समाजले आफ्नो काम तथा समाज अनि संस्थाप्रतिको लगनलाई ध्यानमा दिएर गैरआवासीय नेपाली संघ, बेलायतको अर्को कार्यकारी चरणको नेतृत्व गर्ने मौका दिनेमा ढुक्क भएको बताउँदछन् । उनले अगस्टमा एक औपचारिक कार्यक्रम गरी आफू सार्वजनिक हुने बताउँदछन् ।

Krishna Timilsina

मेरा आदरणीय जन, प्रियजन, सहकर्मी, शुभेच्छुक :

प्रवास बसाइँको यी १७ बर्षले धेरै सिकायो, धेरै दियो र धेरै भोगियो पनि ! समय बलबान छ । अनेकन आरोह-अबरोह पार गर्दै जिन्दगीको यो घुम्तीमा आई पुगेको छु । थाहा छैन, आगामी बाटो कति सहज छ कि अप्ठ्यारा र पनि कर्तब्यपरायणतामा किन्चित बिचलित न भै यो बाटो तय गर्नु छ ! मलाई लाग्छ – बेलायत बसाईको यस अबधिमा धेरैसंग बाक्लो उठबस गरियो (कतिलाई तितोपिरो पनि बोलियो होला, कतिलाई सहयोग गर्न सकिएन पनि होला तर मैले मेरो आफ्नो बिबेकले भ्याएसम्म कसैको कुभलो चिताईन, यसमा मलाई गर्ब छ ।

परदेशीको मर्म र सम्बृद्धिको लागी बिगत १४ बर्षदेखि हाम्रा अग्रजहरुको सुझबुझपूर्ण सोच र नेतृत्वमा एन आर एन आज यो अवस्थामा छ । हामी सबैले गर्बका साथ भन्न सक्ने भएका छौ म यस गौरबशाली संस्थाको सदस्य हुं भनेर ! भलै गर्न पर्ने थुप्रै कामहरु अझै बांकी छन् । अप्रतक्षरुपमा शुरुवाती दिनदेखि नै यसमा लागिएता पनि जिम्मेवारीको हिसाबले बिगत ९ बर्षदेखि परोक्षरुपमा नेतृत्वदायी भूमिकामा रहें । संधै मेलमिलाप र सहकार्यको लागि मैले कहिल्यै मुल नेतृत्वको दाबी गरिन । संधै मिलाउनकै लागि आफूलाई सहज निकासको प्रमुख पात्र बनाएँ तर अब समय आएछ, धेरै मित्रजन, सहकर्मी, अग्रजहको समेत रायअनुसार म बर्ष २०१७/१९ को लागि NRNA UK को अध्यक्ष पदको दाबेदारी गरेको छु ! मलाई योग्य र उचित सम्झे मतदान गर्नु होला यदि म काबिल रहेनछु भन्ने लागे पनि यस संस्थालाई दीगो र भरपर्दो बनाउन तपाईको सदस्यता अपरिहार्य छ । कृपया सदस्य बन्नको लागि www.nrna.org.np मा गै मान्य हुने फोटो ID, Proof of address र एक प्रति फोटो सहित August 14, 2017 भित्र सदस्यता बनिदिनु हुन सादर अनुरोध गर्दछु !

हार्दिक धन्यबाद सहित,

बिनितः
कृष्ण प्रसाद तिमिल्सिना (NRN UK 2017-2019)
अध्यक्ष पदका प्रत्यासी

******************

Yog Kumar Phagami
(Photo credit: HAB)

फेशबुकको आफ्नो वालमा अध्यक्षको लागि आफ्नो उमेदबारीलाई सार्वजनिक गर्ने वर्तमान उपाध्यक्ष योग कुमार फगामीले केहीपछि औपचारिक रुपमा घोषणा गर्ने बताएका छन् । मगर सँग तथा मोनाबाट प्रशस्तै सहयोग मिल्ने फगामीले तीव्र गतिमा चुनावको प्रचारप्रसार थालिसकेका छन् । फगामीको बारेमा फेशबुकमा ओम बजांगे रोका मगरले लेखेका छन् :

१ : एनआरएन युकेको पूर्ब महासचिव र बर्तमान उपाध्यक्ष,

२ : मगर संघ युकेको पूर्ब महासचिव, वर्तमान बरिष्ठ उपाध्यक्ष,

३ : म्याग्दी प्रवासी समाज यूके (मोना) को पूर्व अध्यक्ष,

४ : बेजिंगस्टोक नेपाली समाजको पूर्ब अध्यक्ष,

५ : Intake 85 को बर्तमान अध्यक्ष र

६ : म्याग्दी बेगखोला समाज यूकेको बर्तमान अध्यक्षलगायत अन्य धेरै संगठनहरुमा पनि उहाँको सहभागिता छ ।

हालसम्म उहाँको अगुवाइ र संयोजकमा थुप्रै राम्रा कामहरू भएका छन् । अहिले सबैकुरा लेखेर साध्य छैन तर आफ्नो समाज र गाउँको लागि गर्नुभएको योगदान नलेखी रहन सक्दैन, जुन यसप्रकार छन् :

१ : म्याग्दी बेगखोला गाबिसमा मोटर बाटो खन्नको लागि उहाँकै संयोजकत्वमा झन्दै १ करोड २० लाख रुपैयाँ रकम संकलन भएको थियो र मोटरको सडक पनि खनी सकिएको ।

२ : उहाँकै अध्यक्षतामा म्याग्दी प्रबासी समाज यूके (MONA) ले म्याग्दी जिल्लालाई ३ वटा एम्बुलेन्स हस्तान्तरण ।
३ : उहाँकै संयोजकत्वमा म्याग्दी प्रबासी समाज यूके (MONA) ले Free WiFi को लागि झण्डै ३० लाख रुपैयाँ संकलन गरेको ।
४ : मगर समाज यूकेको भवन खरिद गर्नको लागि निबर्तमान मगर संघको अध्यक्ष श्री दुत पुनको अध्यक्ष्यतामा भवन खरिदको लागि यौटा संयोजक टिम छुट्टाएको थियो, त्यसभित्र रहेर उहाको पनि उल्लेखनीय भूमिका रहेको ।

उनको फेशबुकमा उनले आफूलाई भोट दिन यसरी आग्रह गरेका छन् ।

यहाँहरु सबैलाई धन्यबाद,

तपाइँहरुको सहयोगले यहाँसम्म उभिएको अवस्था हो र अब एक पटक आआफ्नो ठाउँदेखि के गर्न सक्नुहुन्छ, प्रयास गरिदिनु होला र तपाइँहरुलाई पैचो लगाएको रहेछु भने पैचो तिर्ने समय होला, होइन भने पैचो लगाउनुस्, म अवस्य तिर्ने छु र कम्तीमा पनि प्रचार प्रसारको जरुरी हो र आआफ्नो फेसबुकमा वा साथीलाई यही समाचार दिनु हुन् अनुरोध गर्दछु र यो मेरो अन्तिम प्रयास रहने छ र बिगतमा पनि यहाँहरुले सहयोग नगरेको होइन तर परिस्थितिबस यो मेरो अन्तिम अनुरोध हुने छ र भविस्यमा यूकेको यो माहोलमा मभन्दा सक्षम व्यक्ति हामीले उत्पादन गर्न सक्ने छौं ।

******************

अर्का आफ्नो फेशबुक तथा दैनिक नेपालको अनलाइन एडिसनमार्फत् सार्वजनिक भएका उपाध्यक्ष डासुराम पाण्डेको चर्चा बाहिर खासगरी चुनाव प्रचारप्रसारको लागि सुनिएको छैन ।

Dashu Ram Pandey

‘विगत लामो समयदेखि एनआरएन यूकेको अभियानमा निरन्तर लागिरहेको छु । र, अहिले वर्तमान कार्यसमितिको उपाध्यक्षको रुपमा पनि रहेका कारण मेरो उम्मेदवारी स्वभाविक हो,’ अध्यक्षका उम्मेदवार पाण्डेले दैनिक नेपालसँग भने – ‘मेरा अग्रज, साथीभाई र समाजका अन्य व्यक्तित्वहरुले मलाई जुन खाले सहयोग, सद्भाव र समर्थन जनाउँदै आउनुभएको छ, उहाँहरुकै सल्लाह र सुझाव अनुसार मेलै अध्यक्षमा उम्मेदवारी दिने निर्णय गरेको हो ।’ उनले थपे (‘एनआरएन यूकेको नेतृत्व लिँदै कतिपय नमुनायोग्य योजना र कार्यक्रमहरु पूरा गर्ने अठोट पनि लिएको छु । एनआरएन यूकेलाई संसारका अन्य देशको तुलनामा नमुनायोग्य बनाउन सकिन्छ ।’
[Source : http://www.dainiknepal.com/2017/06/247045.html]

******************

पहिलेको जस्तो गरी आफै पैसा हालेर सदस्यता बटुल्ने परिपाटी योपालिदेखि बन्द हुने ठूलो विश्वास राखिएको छ। त्यसको पहिलो कारणचाहिँ सदस्य शुल्क १० पाउण्डबाट बढाएर २५ पाउण्ड बनाइनु हो भने अर्कोचाहिँ अनलाइनपद्धतिबाट सदस्यता वितरण गरिने चलन चलाइनु हो भन्ने मानिएको छ । यद्यपि, गत साल उही १० पाउण्ड शुल्क पनि बढी भयो भनी कार्यसमितिमै सो शुल्क रकम घटाउनका लागि भनिएको थियो तर योपालि, फैशला नबदलिने गरी १० पाउण्डबाट २५ पाउण्ड दर कायम सर्वसहमतिबाट पारित गरिएको बताइएको छ, जसमध्ये १० पाउण्डचाहिँ एनआरएनए भवनको लागि जाने कुरा व्यक्त्याइएको छ । तर पच्चीस पाउण्ड तिरेर बेलायतमा केही देखिएका अनि हामी नै एनआरएनएको अधिकारी हौं भन्नेहरुका लागि खेल खेलिने माध्यम बन्न नचाहनेहरुको समूहहरु तयार हुँदै गरेको पनि जानकारीमा आएका छन् ।

जे र जस्तो कारण तथा योग्यता देखाए पनि योपालि जातीय संस्थाको सहयोगबिना अध्यक्ष पदमा विजय कोही हुन सक्लान् जस्तो देखिएको छैन र यदि जिते पनि तिनलाई अन्यले सजिलै आफ्नो कार्यकारी चरण पार गर्न दिने छैनन् भन्ने घटनाहरुको भुक्तभोगी हुनेहरु सबैले सजिलै अनुमान लगाउन सक्दछन् । गैरआवासीय नेपाली संघ भनेको महासँघ होइन, तर अघोषित रुपमा यस संस्थाले महासंघको अवधारणाको स्वरुप लिँदै गएको बुझिन थालिएको छ । व्यक्तिले नेतृत्व गर्दा समाजमा जातिगत विषमताको अवस्थिति देखिन थालेको थियो तर यो पालिको कार्यसममितिमा त्यस्तो खालका विषमताहरु नदेखिनु वा नसुनिनुमा या त जातिगत आडडेढ लाख नेपाली रहेको यूकेमा संस्थाको नेतृत्वको लागि भोट हाल्नको लागि निम्नतम संख्याको किटानी हुनु जरुरी छ । वर्तमान कार्यसमिति (जसलाई अर्को सफल कार्यकालको रुपमा लिन थालिएको छ) मा साधारण सदस्य संख्या ४,००० रहेको छ । डेढ लाखबाट जम्मा चार हजारले चुन्ने कार्यसमितिले सबैलाई प्रतिनिधित्व गरेको आफैमा अनौठोलाग्दो हुन्छ ।

NRNA UK
(Photo credit: HAB)

एनआरएनको परिचयपत्र बोक्नेहरुले कतिपय पसलहरु, रेष्टुरेन्टहरुमा छुट पाउने क्रमको शुरुवात भइसकेको छ र त्यसलाई अझ प्रभावकारी बनाउने वचनवद्धता प्रत्यासी हिराधन राई राखेको छन् । जबसम्म आम मनमा एनआरएनएको महत्व तथा परिचयले ल्याउने लाभांशको बारेमा सूचित गर्न सकिँदैन, जबसम्म यस संस्थामा लाग्नु भनेको सामाजिक प्रतिष्ठा मात्रै हो भन्ने भान हुन्छ, अनि जबसम्म पैसावालाहरु मात्र होइन, पैसा नहुने तर विद्धता हासिल गर्नेहरुले नेतृत्व दिन खोज्दैनन्, तब संस्थामा सदस्यहरु स्वस्फूर्त रुपमा बढ्ने क्रम आउला भनेर सोँच्न , खासगरी बेलायती परिवेशले दिँदैन । मान्छेहरुलाई खुशी पार्नकै लागि भनेजस्तै गरी पदहरुको सिर्जना गरिनु, कामको भन्दा प्रचारको ज्यादा भोकाहरु संस्थामा भरिँदै जानुले पनि संस्थाप्रति आम मनमा उदासीनता पलाउनु सान्दर्भिक हुन्छ । तथापि हरेक आप्रवासी नेपालीहरु सदस्यता लिएर गैरआवासीय नेपाली संघको साधारण सदस्य नबने तापनि नेपालको कानूनी आधारमा विधिवत गैरआवासीय नेपाली नागरिक हुन्, र हरेक गैरआवासीय नेपालीहरुका मनमा पोखराका विनोद गुरुङ्गको मनमा जस्तै नेपालीपन, आफ्नोपन, आफ्नो अस्तित्वसरह झाङ्गिदो छ ।

– प्रकाश के.सी.

92

लण्डनमा फेरि तेजाव हमला

हिजाे राति पूर्वी लण्डनकाे पाँचवटा स्थानमा ९० मिनेटभित्र तेजाव हमला भएका छन् । रातकाे १०३०, १०५०, ११०५, ११२० र ११३७ बजे गरी पाँचवटा स्थानमा भएकाे तेजाव हमला बताइएअनुसार दुर्इ जनाले पूर्वी लण्डनकाे ह्याक्नीमा एक वर्षाीय व्यक्तिलार्इ तेजाव छर्की उक्त व्यक्तिकाे डिलिभरी माेपेड खाेसेर शुरु गरेका थिए र पुलिसले सार्वजनिक गरेकाे समाचारअनुसार तीमध्य एक जनालार्इ पुलिसले हिरासतमा लिइसकेकाे छ । पाँचवटा स्थानमा भएकाे तेजाव घटनामध्य एक जनाकाे हालात गम्भीर किसिमकाे बताइएकाे छ ।

अहिलेसम्म घाइतेहरु तथा हमलावरहरुका परिचय नखुलाइएकाे भए तापनि सर्वत्र ब्रेक्जिटपछि या म्यान्चेष्टर बमब्लास्ट लण्डन हमलापछि फिन्स्बरी पार्ककाे सीकाे गर्दै गत २१ जुनमा रेशम खान नामकी एक उदयीमान माेडेलकाे २१ अाै‌ जन्मदिनमा सल्फुरिक एसिड फ्याँकेर हमला गरिएकाे थियाे । उनी अाफ्ना अाफन्त जमील खानसँग कारभित्र थिर्इन् । कुनै राष्ट्रिय समाचारमा उल्लेखनीय रुपमा नअाएकाे साे घटनालार्इ सराेकार वृत्तमा गम्भीर रुपमा हेरिएकाे छ ।

स्मरणीय छ बेलायतमा ब्रेक्जिट पक्षकाे जीत भएलगत्तै विभिन्न स्थानमा अन्य समुदायहरुउपर खासगरी पाेलिस र मुशलमानहरुउपर धेरै प्रकारका भेदभावलगायतका घृणाजन्य अपराधहरु ह्वात्तै बढेका छन् ।

नजानिँदाे किसिमले अहिले लण्डनमा खतरा बढेकाे छ । हूलमुलमा खास नहिँड्न विशेष गरी पुलिसबाट अाह्वान गरिएकाे अवस्था एकातिर छ भने पर्यटकीय नजरमा उल्लेखनीय मानिएका स्थानहरु सरकारी तवरका विशेष धराेहरहरुलगायत समूलतः स्थानीय अँग्रेजहरु बसेर रमाइलाे गर्ने पव तथा वारहरुबाट पर बस्नुपर्ने हालात विगतका घटनाहरुले सूचित गरेकाे अवस्था एकातिर छ भने अर्काेतिर मुश्लिम समुदायहरुकाे चहलपहल हुने स्थानहरु वा तीहरुकाे अाडमा नहिँड्नुमा पनि समयसापेक्ष वुद्धिमता देखिएकाे छ । लण्डनस्थित लिटल पाेल्याण्ड मानिने एक्टन र डाल्स्टन एरियामा हिँड्दा विशेष ध्यान दिएर अचेल हिँड्नुपर्ने भएकाे छ । जति-जति ब्रेक्जिट विषयले विशेष माेड लिँदै जान्छ, लण्डनवासीहरुले अाफ्नाे वेलफेयरकाे अाफैले विशेष रुपले ध्यान दिनु जरुरी छ ।

याे पनि हेर्नुस् :


#Video on Youtube

What Bus Drivers have to put up with…

Posted by On the Buses Uk on Sunday, June 25, 2017

#Video on Facebook


#Video on Youtube

Source : Metro

223

सत्ताको उन्मादमा बेलायती गलत राजनैतिक चाल

EEC

हुन त बेलायती परिवेशमा स्वतन्त्रता भन्ने शब्द मात्रैले पनि आम मनमा पीडादायक भाव दिन समर्थ होला । बेलायतले संसारभरिका आफ्नो स्वामित्व तथा अधीनमा रहेका विभिन्न मुलुकहरुलाई स्वतन्त्र गर्दै जानुपरेको वाध्यतालाई कुनै बेलायतीले पनि रमाइलोका साथ नसोँच्लान् तर सन् १९७५ पछि दोस्रोपटक भएको २०१६ को जनमत संग्रहमा देश स्वतन्त्र हुनु वा मुक्त हुनु भनेको कति महत्वपूर्ण रहेछ भन्ने बेलायती जनताका बहुमतले स्पष्ट बुझेको देखिएको छ । ई.ई.सी (युरोपीएन इकोनोमिक कम्युनिटि)बाट मुक्त हुनको लागि सन् १९७५ मा तत्कालीन लेबोर सरकारले पहिलो रेफेरेन्डमा गएको थियो, जहाँ ६४ प्रतिशत बेलायती नागरिकहरुले भोट हालेका थिए । कम्युनिटिमा रहनेको प्रतिशत ६७ थियो भने बाहिरिनेमा ३३ रहेको थियो । सो ई.ई.सी (युरोपीएन इकोनोमिक कम्युनिटि) चौध वर्षपछि युरोपीएन युनियन (ईयू) मा स्थापित भएको थियो ।

Brexit Letter

दोस्रो विश्वयुद्धपछि एकअर्को देशहरुबीच युद्ध नगरी एक आर्थिक संघको रुपमा विस्तारित हुने भनिएको भए तापनि आपसमा तत्काल भइरहेको आपसी युद्धबाट मुक्त हुनुका साथै अन्य मुलुकहरुबाट हुने हमलाबाट बच्नको लागि संगठनको स्थापना भएको थियो । तर कालान्तरमा युनियनको केन्द्रबाट लादिएका सयौं नीति तथा नियममाहरु, सदस्यतामार्फत बुझाउनु पर्ने अरबौं अरब रकमहरु, खुल्ला बोर्डरले गर्दा आप्रवासीहरुबाट मुलुकले व्यहोर्दै भएको समस्याहरुबाट मुक्त हुनको लागि सन् २०१२ को चुनाव जितेर लिवडेमसँगको साझेदारीमा सरकार चलाएका तत्कालीन प्रधानमन्त्री डेबिड क्यामरुनले आफ्नो दोस्रो कार्यकालको लागि भएको सन् २०१५ को चुनावमा आफ्नो पार्टीले चुनाव जिते बेलायतमा दोस्रोपटक युरोपीयन युनियनभित्र रहने वा निस्कने भन्नेमा जनमत संग्रह गर्ने मानिफेस्टोमा जनाएअनुसार २३ जुन, २०१६ मा मुलुक चुनावमा गएको थियो । ७१.८ प्रतिशत मतदाताहरुबाट ५१.९ प्रतिशतले बाहिरिने र ४८.१ प्रतिशतले रहनेमा भोट गरी जनताले, प्रजातान्त्रिक अभ्यासबाट मुलुकलाई औपचारिक रुपमा युरोपीएन युनियनबाट अलग्याउनका लागि सरकारलाई जिम्मा दिएको थियो । ईयू पक्षपाती रहेको तत्कालीन प्रधानमन्त्री क्यामरुनले वाचा गरेजस्तै गरी चुनावमा भएको हारपछि राजीनामा दिएका थिए, र उक्त पदको पूर्ति उनकै क्याविनेटकी गृह मन्त्री रहेकी टेरेसा मेईले गरेकिथिईन् ।

वर्ष दिन बितिसकेको छ । मत संग्रह गर्ने क्रममा डेबिड क्यामरुनसहित लगभग सम्पूर्ण अर्थशास्त्रीहरु, ठूला तथा कहलिएका व्यावसायीहरु, विद्वानहरु, उद्योगपतिहरुलगायत अमेरिकी तत्कालीन राष्ट्रपतिसहित अन्य मुलुकका राजनेताहरुले बेलायतको अर्थतन्त्र ध्वस्त हुन सक्ने विचार व्यक्त गरेका थिए । तिनका अनुसार जनमत संग्रहले अलग हुने परिणाम ल्याए बेलायतको अर्थतन्त्र डामाडोल हुने, घरको मूल्य ह्रास हुने, मुलुक आर्थिक मन्दीमा जाने, बेरोजगारी बढ्ने र सो अवस्थालाई राहत दिनको लागि कोशिस गर्नको लागि आपकालीन बजेट ल्याउने पर्ने धारणा राखेका थिए तर वास्तवमा त्यस्तो भएन । सरकार लगायतकाले सो अवसरमा जनतालाई डराउने काम मात्रै गरेका थिए या अर्थशास्त्रीहरुको पूर्वानुमान सबै फितला थिए । केचाहिँ भयो भने ….. पाउण्डको स्तर डलरसँग १५ प्रतिशतले र युरोसँग १० प्रतिशतले खस्क्यो तर मुलुकको आर्थिक वृद्धिदर सो वर्ष १.८ प्रतिशत रह्यो, जो जर्मनीको पछि थियो । मन्दी २.६ प्रतिशतले वृद्धि भयो भने बेरोजगारी ११ वर्षमा सबैभन्दा कम ४.८ प्रतिशत रह्यो ।

दिन तथा रातहरुमा कुनै परिवर्तन नभएको जस्तै गरी आम बेलायती जनताहरुमाझ बिते । महिनौ बिताएर तलव हातमा पार्नेहरु र प्रतिदिनको आकारमा तलव थाप्नेहरु र तिनलाई बार तथा पवहरुमा उडाउनेहरुका दिनचर्या र आदतमा खासै परिवर्तन आएन । तर स्टक बजारमा भने सयौंको करोडौं पनि डुबे । कतिपय ठूलो मल्टि नेशनल कम्पनीहरुले लण्डनबाट आफ्नो हेडक्वार्टर युरोपतिर सार्ने योजना बनाएको समाचारहरुमा आए । सत्ताधारी कन्जर्भेटिभ पार्टी र विपक्ष लबोर पार्टीमा आन्तरिक राजनीतिहरु सतहीकरण भए । जेरेमी कोर्विनको नेतृत्वमा रहेको लेबोरमा ठूलो हलचलहरु भए । पार्टीभित्र खेमाहरु तयार भए र सँगसँगै जेरेमी कोर्बिनलाई राजीनामा दिनको लागि दबाव दिइन थालियो । जनमत संग्रहमा लेबोर पार्टीका ठूलो संख्या ईयूमा नै रहनेतर्फ भएको तर तिनको सही तथा ओजपूर्ण किसिमले अगुवाइ गर्न नसकेको भन्ने कोर्बिनलाई विशेष दोष दिइएको थियो ।

ईयूको एक बजार नीतिको राम्रो पक्ष एकातिर थियो भने सदस्य राष्ट्रहरुभित्र अर्कोतिर स्वतन्त्र हिँडडुल गर्न पाउने प्रावधान खासगरी बेलायतती परिप्रेक्ष्यमा हानीकारक मानिँदैथियो । बेलायतको वेलफेयर सिस्टमभित्र त्यस्ता अवस्थाहरु थिए, जसलाई सजिलै आफूअनुरुप ढाल्न सकिन्थ्यो र भनिएअनुसार सोही लूपहोलहरुबाट बेलायतमा व्यापक अपचलनहरु गरिएका थिए । साविकको समय तालिकालाई मान्दै र भोग्दै अनि व्यवस्थाअनुसारको अनुवन्धमा बाँधिएर आम जीवन बाँच्ने ठूलो संख्याका जनताहरुले तिर्ने करहरुबाट हाँसिल गरिने सुविधाहरुको युनियनको सोही फ्री मुभमेन्टको नीतिलाई अवलम्वन गरी बेलायतमा सुविधाहरुको अपचलन गर्नेहरु र बेलायतभित्रै लाखौं लाख युरोपेली नागरिकहरुको बसोबासले ठूलो मापनका बेलायती जनताहरुमा भएको असन्तोष नै हुनु पर्दछ, अनगिन्ति गण्यमान्यहरुले देखाएका डरका वावजुद बेलायतको वहुमतले युनियनबाट छुट्टिने निर्णय लियो । साइलेन्ट भोटरहरु नजाँनिँदो किसिमले मुलुकमा असन्तोष रहेको खासगरी तत्कालीन क्यामरुनको सरकारले अडकल लगाउन सकेनन् । जनमत संग्रहपछि मुलुकमा अनुमान गरिएजस्तो आपतकालीनको अवस्था नआए पनि आप्रवासीहरुउपर अचानकै भेदभावका केसहरु दर्जनौं एकपछि अर्को हुँदै घ्दै गए । बेलायतका विभिन्न शहरहरुमा कम्युनिटिमा भाइचारालाई एथावत राख्नको लागि संयुक्त रुपमा जुलुशहरु निकालिए, वक्तव्य तथा प्रेस मन्तव्यहरु दिइए तर पनि एक खाल्डो अनौंठो किसिमले खिँचिएका छन् । मूलधारका समाचारहरुले आफ्नो खबरमा नल्याएका यस्ता दर्जनौं समाचारहरु छन् जसमा खासगरी मुसलमानहरुउपर अनि पोल्याण्डका कम्युनिटिहरुउपर शारीरिक रुपका हमलाहरु पनि गरिएका छन्, त्यसको पछिल्लो समाचार भनेको मुसलमानहरुउपर तेजाव फ्याँकिएका छन् । बेलायतको पछिल्लो चुनावको केहीपछि त फिन्सबरी पार्कमा एक अंग्रेजले मस्तिस्ज्दमा जम्मा भएका भक्तहरुउपर गाडी दौडाएका थिए, जसका एकको मृत्यु हुनुका साथै कैयौं घाइते भएका छन् ।

डेबिड क्यामरुनले आफ्नो दोस्रो चरणको चुनावबाट प्रष्टै बहुमत अर्थात् ३३१ सिट ल्याएका थिए भने सोही चुनावबाट त्यतिखेर स्कटल्याण्ड नेशनल पार्टी(एसएनपी)ले ५९मध्येबाट ५६ सिट ल्याएका थिए र फेरि अर्कोपटक स्वतन्त्र स्कटल्याण्डको लागि जनमत संग्रह गर्नेबारे बारम्बार सो पार्टीकी नेतृ निकोला स्ट्रुजनले समाचारमा भन्दै आएकी थिईन् । स्कटल्याण्डले ईयूसम्वन्धी जनमतमा आफ्नो जनसंख्याको ६२ प्रतिशतबाट ईयूसँग नअलग्गिनेमा मत दिएका थिए, बेलायत ईयूबाट अलग भए तापनि स्कटल्याण्ड सिंगल मार्केटमा ईयूसँग नछुट्टिने बरु बेलायतसँग अलग्गिने आम रुपमा नै एसएनपी सार्वजनिक भइसकेको थियो । सोही बेला नर्दन आयरल्याण्डमा जटिलता थपिँदै थियो । सिन फेइन(रुलिंग कोलिसन पार्टी) नर्दन आयरल्याण्डलाई मुख्यभूमि सिपब्लिक अफ आयरल्याण्डसँग जोड्नको लागि जोड गरिरहेको थियो र छ पनि । लेबोर पार्टीभित्रको आन्तरिक कलहलाई विशेष रुपमा ध्यानमा राखी कन्जर्भेटिभ पार्टी तथा प्रधानमन्त्री टेरेसा मेइले यही ०८ जुनमा हुने गरी अचानकै एक स्न्याप इलेक्सनको घोषणा गरिन् । ब्रेक्जिट(ईयूबाट बेलायत अलग्गिने अवस्था)लाई प्रवल किसिमले स्थापित गर्नको लागि बेलायतसँग एक सशक्त अनि एक ठूलो वहुमतको सरकार चाहिन्छ भन्दै आफू सो चुनाव अत्यावश्यक भएको बताउने प्रधानमन्त्री मेईको सो कदम चारैतिर एक राजनीतिक जुवा अथवा दाउ भएको बताएता पनि सो चलाख चाल भएको पनि उल्लेख गरेका थिए । एक मात्र मुख्य विपक्षमा आफ्नो नेताउपर भइरहेको अविश्वास र ब्रेक्जिटको लागि गर्ने र गरिने मुश्किल पक्षहरुसँग जुध्न सक्ने व्यक्तिमा प्रधानमन्त्री टेरेसा मेई तथा पार्टी कन्जर्भेटिभको विकल्प कतै देखिएको थिएन र पार्टीलाई मजवुत पार्नुका साथै संसदमा वहुमत ल्याउन सो समयजस्तो उपयुक्त समय कहिले नदेखिएको जानकारहरुले पनि समाचार तथा समीक्षाहरुमा बताएका थिए । उक्त चुनावले स्कटल्याण्डमा एसएनपी पार्टीलाई पनि धक्का दिन सकिने गरी त्यहाँ कन्जर्भेटिभहरुको मुभमेन्ट शुरु भइसकेका थिए । तर कन्जर्भेटिभ पार्टी र प्रधानमन्त्री टेरेसा मेईले अपेक्षा गरेजस्तो परिणाम चुनावको नतिजाले ल्याएन । समयको परिवर्तनमा समयले बोक्ने नानाभाँतीका घटनाहरुको रुपले मेईको पोलिटिकल ग्याम्बल, आफैतिर व्याक फायर भयो ।

ब्रेक्जिटसम्वन्धी मुद्दाहरुउपर आधार बनाई हुनसक्ने चुनाव, गत मेको २२ मा आतंककारी आत्मघाती बम ब्लास्ट (जसले २३को ज्यान लिनुका साथै २५०लाई घाइते बनायो) ले मुलुकको आन्तरिक सुरक्षासम्वन्धी मुद्दालाई आधार बनायो । टेरेसा मेई, क्यामरुनको सरकारमा गृहमन्त्री हुँदा पुलिस संख्यामा कटौती गर्नु पर्नेको पक्षपाती रहेकी थिईन्, सो अडानले उनलाई चुनावमा जनतालाई प्रभाव पार्न सकिनन्, त्यसमा थप उर्जा दियो, गत जुन ०३ मा लण्डनमा भएको आतंककारी हमला जसबाट आठको ज्यान जानुको साथै दर्जनौंलाई घाइते बनायो । नपत्याउँदो गरी कहिल्यै हार नमार्ने प्रवृतिका जेरेमी कोर्विनले निक्कै प्रभावशाली क्याम्पेन गरेर मुलुकमा धेरैपछि लेबोर पार्टीको तर्फ एक मुभमेन्ट नै ल्याए । परिमाणतः कन्जर्भेटिभले आफ्नो १३ सिट गुमायो भने लेबोरले थप ३२ सिट हासिल गर्न सफल भयो, त्यसको सम्पूर्ण श्रेय कोर्विनलाई जान्थ्यो । उता एसएनपीले अनुमान गरेजस्तो १९ सिट गुमायो, जहाँ स्थानीय कन्जर्भेटिभले राम्रो स्थिति पायो ।

आर्टिकल पचास जसले युनियनका कुनै सदस्य राष्ट्रले युनियनबाट अलग हुनका लागि गर्नुपर्ने प्रावधानहरुको व्याख्या गर्दछ लाई विधिवत रुपमा यही २९ मार्चमा खोलिसकिएको छ, त्यसको ठीक दुई वर्ष अर्थात् २९ मार्च २०१९ बेलायत स्वतन्त्र हुनेछ । यस दुई वर्षमा पूरा गर्न नै नसकिने किसिमका यस्ता समस्याहरु छन् कि जसको बारेमा कहिल्यै कल्पना नै गरिएका थिएनन् । आयरल्याण्ड युनियनको सदस्य राष्ट्र हो, जोसँग खुल्ला साँध भएको बेलायतको एक राज्य नर्दन आयरल्याण्ड रहेको छ । लण्डन हमलाका एक आतंककारी उतैको नागरिक थिए । बेलायत छिर्न सकिने अहिले सजिलो द्वार भएको छ आयरल्याण्ड । अपार भौगोलिक सीमालाई पक्का गर्न लगभग मुश्किल छ एकातिर भने द डेमोक्रेटिक युनिएनिस्ट पार्टीको १० सिट लिएर सरकारमा साझेदारी गर्न वाध्य भएकी टेरेसा मेईलाई ब्रेक्जिटको लागि संसदमा पहिलेको भन्दा धेरै ज्यादा व्यवधानहरु आइपर्ने पक्का छ भने, बेलायतलाई संयुक्त राख्न पनि निक्कै नै मुश्किल हुने स्पष्टै देखिएको छ । त्यसको माथि आन्तरिक रुपमा समुदायहरुबीच भेदभावले गर्दा उत्पन्न हुने वैमनष्यताले पार्ने खाडल र अव्यवस्थित अवस्थाहरुले धेरै ठूलो समस्या दिनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । पाउण्डको स्तर खस्किरहेको छ एकातिर भने युनियनसँग ट्रेड डिल गर्न सक्ने अवस्था नाजुक बन्दै गएको छ ।

सत्ताको उन्मादमा आफ्नै राम्रै वहुमतको अवस्था गुमाउनुका साथै प्रष्ट योजनाको अभावमा ब्रेक्जिटले बेलायतलाई नै निक्कै कमजोर र तरल राष्ट्रको रुपमा धकेल्दै जाँदै गरेको सर्वत्र चर्चा छ ।

-प्रकाश के.सी.

53

जीवनमा अनुभूतिसहितको स्थानान्तरण

– प्रकाश के.सी. / April 14, 2010

यो सत्य हो- हारेर जाँदै छु हङकङबाट । जीवनमा वास्तवमै भन्ने भए, जित्न केही पनि नसकेपछि, यावत् पराजयहरूको एक लामो खात लिएर छोड्दै छु हङकङ । पटक्कै लाज लागेको छैन, पटक्कै उत्साह छैन, जीवनमा यस्तो लाग्छ, धीतै मारेर हाँस्न सकिने समयबाट च्युत भएको छु । बाहिर सुनसान छ, एक्लै छु, चेरी बाहिर साथीसँग अन्तिमपटक किनमेल गर्न गएकी छ र त्यसैले मलाई अन्तिमपटक समय खाली मिलेको छ । झ्यालबाहिर सक्दो घाँटी तन्काएर परपरसम्म हेर्छु, लस्करै कारहरूको घुइ“चो दाहिनेतिरबाट बिल्डिङले छेकिने गरेपछि हराउँछन् । त्यो बिल्डिङको उतातर्फ कसरी कारहरू घुइँकिरहेको होला भन्ने जिज्ञाशा पटक्कै छैन । के नै फरक पर्छ र !

एघार वर्षपछि यसरी थातथलोलाई भोगाइको सीमा कटाउने गरेर निमिट्यान्न बनाई सदाकै लागि छोडेर जाँदा मनभित्र कसरी भावनाका ज्वारहरू उठ्दा होलान् ! त्यो लीलबहादुर क्षेत्रीको बसाइँ शीर्षकको उपन्यास पढ्दा मनमा उठ्ने गर्दथ्यो, म त्यो औपन्यासिक अनुभूतिको पात्र भएको ठान्दिनँ भन्नु पूरै सत्य नभए पनि पूरै गलत पनि होइन । बसाइँ सरिएकै हो, मनमा तर चिन्ता तथा उत्सुकताको लेस नै छैन । एउटा लामो समय यहाँ काटिएको हो र त्यसरी कटाइएका समयमा सम्पत्ति त कमाइएन, कमाइएन, सम्भावनाहरू पनि कमाइएन । सम्भावनाहीन अवस्थामा तर बाँचेको भने थिइनँ र भविष्यमा पनि त्यसरी पक्कै पनि बाँच्ने छैन । जीवनबाट हात उठाई अन्तका लागि समर्पण भने पक्कै पनि गरिँदैन ।

यसपालि नेपाल भएर जान सकिएन । नेपाल जान नसक्नुको कारण धेरै छन्, मेरो परिवेशभन्दा केही पर उभिएर मतिर हेर्नेले देख्दैनन् । हङकङबाट यूके जाँदै गरेको मेरो यात्राले मेरो परिवारलाई शून्यता दिएको पक्कै हो । यसरी टाढिएको लाग्ने मेरो वर्तमान हालत सायद यथार्थको गम्भीर चोट होला मेरो परिवारमा, तर घरबाट बाहिरिनासाथ परदेशिएको मानिनुपर्छ, त्यो मेरो हकमा ठीक हो तर एघार वर्षभित्र बिस्तारै परदेश भए तापनि नजिक मानिँदै आएको म सो परिवेशबाटै टाढा पुग्दै छु । आखिर जीवनमा कतिन्जेल यस्तो दौडमा लागिएला ! यही अस्पष्टताभित्र म मेरो परिवारमा पोलिने सम्झना भने भएकै छु । त्यसको अर्को तलामा, बुढ्यौलीको चौखटमा उभिरहेका बाबा, आमा हुनुहुन्छ । ….एक झुत्तो सङ्गिनीहरूसँग चिरबिराउँदै चेरी भित्रिएकी छे । र, म झ्यालबाहिर ताकिन छाडिदिन्छु, अनायासै भित्रै जात्रा थपिएको जो हुन्छ ।

वास्तवमा मैले धेरैको दिल दुखाएको छु । लेख्ने क्रममा अनि व्यक्तिने प्रयत्नमा मैले सीधा हेरेको छु, हुनसक्छ, सो क्रममा मेरो स्वाभिमानी व्यक्तित्व केही ज्यादै अनुदार भएको होला । कतिपय सार्वजनिक चासोका पक्षहरूमा म केही सम्बद्ध भएको होऊँ, म एउटा समाजको व्यक्ति पनि त हुँ । हालसालै उठाउनुपर्ने जरुरी दुर्इ-तीनवटा मुद्दाहरू छन्, कसैले उठाएकै छैनन्, तर अब यहाँको मूल आँगनबाट केही छेउ लाग्दै गर्ने बखत किन मन घोच्ने काम गर्नु !

०००००००

एउटा बिलकुल नयाँ परिवेशमा, नयाँ सम्भावना र नयाँ त्रासहरूको एक मुठो मानसिक विचलन मन तथा मस्तिष्कभरि लिएर, सम्पूर्ण विदेशीहरूको सहयात्रामा चेरीसँगै एअर न्युजिल्यान्डको १३ घन्टाको उडान अवधिकोतुहलपूर्ण रहेन । १२ वर्षअगाडि, एक्लै काठमाडौंबाट अन्जान सहर हङकङमा आउन, नेपाल एअरलाइनको उडानसँगै बत्तिँदै आउँदा, एकैपलमा मन शान्त नरहेको, छटपटी र अनिश्चयका धमिराहरूले मन कुटुकुटु खाएर बेचैन भएको आफ्नो सो घडीको यात्रानुभव बताउने चेरी लगभग आठ-नौ घन्टा मस्तसँग निदाएकी थिई । आफ्नो लोग्नेको साथको आभासको कारण हो भन्ने ठान्थिई चेरी, म भने पटक्कै निदाउन सकिनँ, पटक्कै शान्त रहन सकिनँ ।

सन् १९९८ को अप्रिलमा हङकङ आउने क्रममा, निगमको उडान भर्दा जुन किसिमको उत्साह तथा उमङ्ग थियो, त्यसको शेष नरहेको हाम्रो लन्डन उडानको लगभग आधा अवधि, हङकङमा बिताइएका समयहरूको फ्ल्यासब्याकमा विलीन भएर बित्यो भने लगभग तीस मिनेट छोडेर, बाँकी आधाअवधि, चीनको अनकन्टार विशालतामाथिको गहन बादलहरू, टर्कीको पठारहरू, समुद्रको भयानकताहरू, रसियाको सेताम्मे हिमपातपूर्ण समतलहरू हेर्दै बित्यो । टुरिस्टहरूले नेपाल मन पराउनुका कारण पनि बुझियो । जीवनको अत्यन्तै खण्डग्रस्त हालतको अभिशप्त भोगाइ भोग्ने ती मानवहरू, धर्तीमा फुल्दो जीवितपनको आत्मसात् गर्न नेपाल आउने रहेछन्, मलाई लाग्यो । कतै हरियाली नभएको लाग्ने, पहाड-पर्वतहरूको अकालमा समथरको विशालताले निल्न खोज्ने तटस्थताभित्र सन्त्रासको जीवन कति आक्रान्त हुँदो हो ! मलाई सो अवस्थाको कल्पना मात्रले पनि हतास बनाउँदै लग्थ्यो । जीव र जीवनको नामोनिसाना नदेखिने सेताम्मे बस्तीहरूमा रहेका घरघरभित्र कसरी समाजिकता धानिँदो हो !

वास्तवमा, मलाई लाग्छ, मानवजातिका लागि आदर्श वातावरणीय अवस्था भएको क्षेत्र भनेको एसिया नै होला । विभिन्न मौसमका मिठासपूर्ण प्रदर्शनीहरूसहित धर्तीको अनुपम अनि विविध रसपूर्ण स्वरूपमा मानवजातिको बेलगाम अनुभूति कति काव्यिक लाग्छन्, कति ओजपूर्ण लाग्छन् ! हरेक बिहानी जीवनको नयाँ सम्भावना बोकेर उदाउने सूर्य, बाह्र घन्टापछि, भोलिको प्रशस्तै सम्भावनालाई छोडेर अनि भोगाइ तृप्तिलाई मानवमनभरि छोडेर अस्ताउँछ खासगरी हाम्रातिर तर हवाइजहाजको सानो झ्यालबाट टर्की, रसिया, जर्मनी आदि देशहरूमाथि उड्दै जाँदा भने लागेन, सो देशहरूमा त्यसरी नै हाम्रो साझा सूर्य उस्तै सम्भावनाहरू र तृप्तिहरूको समागम भएर उदाउने अनि अस्ताउने गर्छ । हुन त मानिस जे र जस्तो परिस्थितिमा पनि जीवन धान्न र सोही पर्यायमा जीवनलाई फुलाउन सक्षम हुन्छ, त्यो भने आफ्नो ठाउँमै स्थापित तथ्य हो । हङकङको भागदौडपूर्ण एघारवर्षे अनुभूतिको लर्को लिएर आएको मन, रसिया तथा युरोपमा सेताम्मिएको समथरहरू देख्दा अत्यास त मान्छ नै । मैले बाराम्बार आफ्नो फेसबुकमा लेख्ने गर्दछु- मलाई यत्तिका लामो हङकङ बसाइले पानीजस्तै अत्यन्तै सङ्क्रमित बनाएको छ ।

भागदौडपूर्ण जीवन भए पनि हङकङमा जीवन अत्यन्तै सुरक्षित र सुनिश्चित छ, जीवन जीवित र सञ्चारित छ र त्यही पनको बानीले मलाई कमजोर बनाएको छ, सशङ्कित बनाएको छ । त्यही सङ्क्रमितपनले नै हो, अनिश्चितताको उक्लँदो आभास मात्रै जगाउँदै थियो, जति-जति म हङकङलाई पर-पर छोड्दै आउँदै गर्थे ।

सागरमाथि केही उडेपछि भने बादलै-बादलको घनामण्डलमाथि उडेको केही मिनेटपछि भने मध्याह्नको चर्को घाममा हरियाली र जीवित भूमि देखिएको लन्डनमाथि उड्दै गरेको बखतमा भने लागेन, जीवन त्यस्तो कष्टकर नहोला, जति केही अघि, सेताम्मे फाँटहरू देखेर लागेको थियो । मानव मन आश्चर्यजनक रूपले अवस्थाहरूसँग सापेक्षता राख्न सक्षम हुन्छ । हरियाली फाँट, स-साना घरहरू, खुल्ला परिवेशको दृश्यावलोकन गराउँदै हाम्रो हवाईजहाजले लन्डनको एक परिक्रमा लगायो । नटिङ्घम बस्ने ७७ वर्षीया विधुवा मार्गारेट भन्दै थिइन् – …तिमी लक्की रहेछौ, लन्डनको बारेमा तिम्रो पहिलो इम्प्रेसन खराब रहेन, यसले तिमीलाई यूकेमा स्थापित गराउन धेरै मद्दत दिनेछ । ..जीवनलाई सक्दो भोग्नुपर्छ भन्ने धारणा राखी हरेक ६ महिना एसियाका विभिन्न देशहरूमा प्याकेज टुरमा निस्कने उक्त वृद्धा आफैंमा एक उदाहरण थिई, जुनसुकै बेलामा पनि पढ्न रुचाउने ती वृद्धाको जीवनदेखिको बुझाइले मलाई धेरै पाठ दिइरहेको थियो । जीवन वास्तवमै रद्दीमा फ्याँकिने वस्तु होइन, त्यसको सक्दो उपभोग गर्नैपर्ने हुन्छ । उक्त वृद्धामा साथ पनि हुनसक्छ, यात्रा अन्योलपूर्ण रहेन ।

भारतमा प्रवेश गरेकोजस्तै आभास दिनेगरी भारतीय मूलका नरनारीहरू अध्यागमनमा रहेको देख्दा केही अनौठो लाग्यो, त्यसो त मित्र, हुमजी पनि त भित्रै नै अर्थात् प्लेनबाट झरेको केही मिनेटमै मलाई पिकअप गर्न आउनुभएको थियो । तुरुन्तै चेकइन भएर बाहिर निस्कँदा, दक्ष जेठान श्रीमतीसहित हुनुहुन्थ्यो । बाहिर एकैपटक चिसो हावाले गाडीसम्म पुग्ने बेलामा छोएको हो । घाम झलल लागे पनि तातोलाई चिस्याउनसम्मत हावा मार्चभरि चल्ने रहेछ, खराब लागेन ।

०००००००

गाडीहरू बेलाबेलामा सुइँकिइरहेका लाग्थे, सम्साँझै लन्डनको यो भेक भने पैदलयात्रीविहीन भएको थियो, खासै निस्किएन आएको साँझ । यतातिर उड्ने रात, उडानको तेह्रौँ घन्टापछि मिलेको सिङ्गो र लामो रात पनि आँखालाई थकाउन त्यत्तिको सक्षम भएन, तर पनि पर्दाहरूको चिराबाट सूर्यको लालिमा नछिरिन्जेलसम्म तातो सिरकबाट बाहिरिने आँट गरिनँ ।

साढे सात बजेतिर क्यामेरा लिएर, लुगाको थुप्रो मात्र लाग्नेगरी फुकेर सडकमा झरे । सफा अनि नीलो आकाश स्वच्छ देखिन्थ्यो । स-साना वाल्किनी भएका घरहरू लस्करै चारैतिरका सडकहरूको आरपार थिए । सडकहरूका किनारहरूमा विभिन्न कारहरू पार्क गरिएका थिए । गाडीहरूको आवातजावत थिएन र सडकको बीचोबीच अगाडि बढ्दै अनि फोटो खिच्दै गएको थिएँ, धेरै धेरैबेरसम्म । तर, कुनै मानिसहरू मस्तको बिहानमा वाक गरिरहेका थिएनन्, कतै कुकुरहरू भुकेनन्, कतै कुखुराहरू बासेनन् । मानिसहरूविहीन सहर देखिएको लन्डनको यस भेक एक किसिमले भुताहाजस्तो लाग्थ्यो । शीतले लछ्रप्पै भिजेको प्लेग्राउन्डको पिङ हावाको सानो लहरमा पनि बिस्तारै मच्चिरहेको थियो । त्यसले झन् भुताहा शून्यताको आभास दिन्थ्यो । सायद, आइतबार अर्थात्, छुट्टीको दिन भएर हुनसक्ला, साढे आठ बजेसम्म पनि सडकमा मानिसहरू देखिएका थिएनन् । एकाङ्कीपनाको चरमलाग्दो यो भेग, सखारै हल्ला तथा भीडहरूले हमला गर्ने हङकङको हुङहोमस्थित मेरो बासस्थानको ठीक विपरीत थियो । एउटा गहन शान्ति भने त्यसपछि मनभरि छाएको छ ।

-हङकङ र लन्डनबाट

72

के फूल उपहार पनि यौनअपराध हैन त ?

केहीअगाडि, न्युयोर्कको आफ्नो फ्ल्याटमा नुहाएपछि कपडा बदल्ने क्रममा केही सेकेण्डकै लागि झ्यालको अगाडि नाङ्गो रहन पुगेका एक व्यक्तिलाई यौनअपराधको सेक्स्युल मोलेस्टेसन (Sexual Molestation) को अभियोगमा जेल चलान गरिएको समाचारले केही समय समाचारपत्रहरुमा भरिएका थिए । आफ्नै स्वामित्वमा रहेको आफ्नो कोठामा केही पल पनि नाङ्गिन नपाएका जस्तै लागे तापनि सो व्यक्तिलाई सोही समयमा केही परको सार्वजनिक बाटोबाट काममा जाँदै गरेकी एक युवतीले देख्न भ्याएकी थिईन् । त्यस्तै लण्डनमै एक प्राइभेट कार्यालयमा एक्लै रहेका एक व्यक्तिले आफ्नो निजी कम्प्युटरमा अश्लील तस्वीरहरु हेर्दै गरेकै वखत सहकर्मी एक युवती, झुक्किएर उनको टेबलमा आइपुगेकिथिईन् र सो युवतीले सो नाङ्गा तस्वीरहरु (Rated Pictures) का झलक देख्न भ्याएकिथिईन् । सो व्यक्ति सेक्स्युअल हृयारास्मेन्ट (Sexual Harrassment) मा कारबाहीमा परेका थिए ।

कुनै दोस्रो व्यक्ति, स्त्री तथा पुरुषलाई यौन चाहाना जगाउन सक्ने गरेर दोस्रो व्यक्तिले स्पर्श गर्ने, बोल्ने, सुनाउने, देखाउने वा दिने गरेकोलाई स्पष्ट रुपमा यौन अपराधको रुपमा लिइएको छ । यो तब कायम हुन्छ, जब उक्त दोस्रो व्यक्तिले सो कृयाप्रति आपत्ति जनाउँछ, असहमति दर्शाउँछ । हङकङको महिलाहरुको एक जेलको कम्पाउण्डभित्र, ग्यामन कम्पनीको लागि, माटोको स्पेसिमेन् (Specimen) लिन जाने क्रममा म आफै पनि एक जना सहकर्मीहरुको साथमा थिएँ । हामीलाई तीन मीटर गहिरो खाल्डो खनी माटोहरु निकाल्नु पर्नेथियो । गर्मीको महिनामा हामीहरु कमिज फुकालेर काम गर्दै थियौं तर केही मिनेटभित्रै हामीलाई जेल वार्डेन (Jail Warden)ले आएर हामीलाई कमिज लगाउनका लागि अन्तिम तथा फाइनल भनेर चेतावनि दिएकाथिए । हामीहरुले खाल्डो खन्दै गरेको स्थान, महिलाहरुको जेलको कोठाभन्दा लगभग ८० मीटर पर थियो तर पनि हामीहरुले हाम्रो शरीरको भाग, ती कैदी महिलाहरले देख्नेगरी नाङ्गो पार्नुलाई सेक्स्युअल मोलेस्टेसन वा हृयारास्मेन्ट (Sexual Molestation or Harrassment) गरिएको मानिने सो वार्डेन (Jail Warden)ले बताएका थिए र सजायँबाट बच्न चाँडै कमिज हामीले लगाएका थियौं ।

पी.ई.ए. अर्थात् फेनिल्थाइलामाइन (Phenylethylamine) भन्ने यस्तो ‘केमिकल’ हो, जो दिमागको एक विशेष भागमा फैलिन थाले, त्यसले मुटुका धमनीहरुलाई द्रूतगतिमा धड्काइदिन्छ र दिमागभरि अचानकै ‘एक्साइटमेन्ट’हरु झङ्क्रित हुनथाल्दछ । सोही पी.ई.ए.ले तत्कालै दिमागको केन्द्रमा मेसोलिम्बिक डोपामाइन ( Mesolimbic Dopamine) नामको एक विशेष केमिकललाई रिलिज गरिदिन्छ, यो केमिकलले लगभग त्यस्तो अनुभूति ल्याउँछ, जस्तो ‘शारीरिक सम्पर्कको चरमोत्कर्ष’मा खासगरी महिलाले प्राप्त गर्छन् । मेसोलिम्बिक डोपामाइनले वास्तवमा महिलाको क्लिटोरिस (Clitoris) लाई हल्का हल्का स्पर्श गरेर स्टिमुलेट (Stimulate) गरेको वायो-फिलिङ (Bio-feeling) लाई दिमागको सेन्टरमा ‘फिल्डिङ’ गर्दछ । यसरी लोग्ने मान्छेले आफ्नो शरीरको बाहिरी अङ्गका साथै ‘प्राइभेट-पार्ट’हरु देखाउने, अश्लील तस्वीरहरु देखाउने, महिलाहरुको अङ्गहरु छुन खोज्ने, अश्लील किसिमले बोल्ने अनि सुशेल्ने, इशारा गर्ने आदि-इत्यादि सेक्स्युल हृयारास्मेन्ट वा मोलेस्टेसन (Sexual Molestation or Harrassment) भएको कानूनी मान्यता छ र त्यसको लागि कारबाहीमा पर्न सकिन्छ । माथि भनिएको तथ्यानुरुप, महिलाहरुको दिमागमा उनीहरुको प्रयासबिना पी.ई.ए. अर्थात् फेनिल्थाइलामाइन (Phenylethylamine) को उत्पत्ति गराउने, पुरुषका हरेक प्रयासहरु गैरकानूनी हो ।

आज ‘भ्यालेन्टाइन्स-डे’ अर्थात् प्रणय दिवस हो । पश्चिमेलीलगायत पूर्वेली ठूलै संख्याका देशहरुमा आजको दिनलाई निक्कै उल्लासमय रुपमा मनाइन्छ । युवायुवतीहरुमा अत्यन्तै लोकप्रिय बन्दै गएको यो दिनलाई पर्वको रुपमा वर्षभरि अधैर्यताका साथ प्रतीक्षा गरी मनाइने गरिन्छ । आजको दिन, प्रेमी कत्तिको सेन्सिवल छ या संयुक्त रुपमा जोडी नै कत्तिको रोमान्टिक छन् भनेर तिनका सर्कलमा चर्चा गरिने गरिन्छ । आजकै दिनमा नयाँ सम्वन्ध गाँस्नका लागि युवाहरु रोमान्सका विविध तरिकाहरुको सूत्रपात गर्न लाग्दछन् भने आजकै दिनमा दाम्पत्य जीवनको शुरुवात गर्नका लागि भनी विभिन्न देशहरुमा जोडीहरु कानूनी रुपमा वैवाहिक सम्वन्धको शुरुवात गर्न लाग्दछन् ।

‘भ्यालेन्टाइन्स-डे’को दिनमा -रातो गुलाफ-को फूल उपहार दिनेलगायत -गुलियो चकलेट-को उपहार दिने चलन साथसाथै सर्वत्र विकसित रुपमा प्रत्येक वर्ष झन् झ्न झ्याङ्गिदो छ । यसमा ध्यानमा राख्नु परेको मूल मन्त्र के हो भने, महिलाहरुलाई अति मन पर्ने वस्तु भनेको ‘रातो फूल र गुलियो चक्लेट’ हो । रातो सम्वृद्धिको प्रतीक, प्रेमको प्रतीक मानिएझैं गुलियो शुभारम्भको प्रतीक हो । हुन त कसैले भन्छन् -महिलाहरु आफूलाई कोमल अनि नाजुक ‘रातो फूल र गुलियो चकलेट’को हाराहारीमा दाँजिएको मान्दछन् यदि तिनका पुरुषहरुले तिनलाई ती वस्तुहरु उपहार दिन्छन् भने । यो त भन्ने मात्र हो । वास्तवमा के हो भने, रातो फूलले अनि चकलेटको गुलियोले महिलाहरुका दिमागमा सोही पी.ई.ए. अर्थात् फेनिल्थाइलामाइन (Phenylethylamine) नामको केमिकललाई पैदा गरिदिन्छ । रातो गुलाफको कोमल पत्ताहरुको ‘दृष्टि’ले अनि चकलेटको गुलियो ‘स्वाद’ले स्त्री दिमागमा पी.ई.ए.को ‘डिस्ट्रिव्युसन’ अचानकै फैलिन्छ र त्यही घडी, त्यसले मेसोलिम्बिक डोपामाइन (Mesolimbic Dopamine) नामको एक विशेष केमिकललाई ‘रिलिज’ गरिदिन्छ । क्लिटोरिस (Clitoris) मा हल्का ‘घर्षण’बाट प्राप्त हुने अनुभव त्यही मेसोलिम्बिक डोपामाइनको दिमागको बीचोबीच हुने ‘श्राव’ले गर्दा हुन्छ । र महिलाहरु त्यसरी पुरुषको उक्त प्रयासबाट ‘उत्प्रेरित’ हुन्छन्, यदि ती कोमल र अति नै सम्वेदनशील छन् भने त अपरिचितकै सोही लगनका प्रयासहरुदेखि नै ‘उत्प्रेरित’ हुन्छन् ।

अब, एउटा प्रश्न आएको छ यहाँ, के त्यसरी ‘रातो गुलाफको फूल तथा चकलेट’हरु ‘भ्यालेन्टाइन्स-डे’लगायतका अवसरहरुमा महिलाहरुलाई प्रदान गर्नु स्क्स्युअल मोलेस्टेसन वा हृयारास्मेन्ट (Sexual Molestation or Harrassment) होइन त ? आफ्नो फ्ल्याटमा कपडा बदल्ने क्रममा बाटो हिँडेदै गरेकी एक महिलाले देख्नेगरी केही पलका लागि नाङ्गिएका पुरुष, आफ्नी सहकर्मीलाई झुक्किएर अश्लील तस्वीरहरुको प्रदर्शन गर्ने सहकर्मी पुरुष र कमिज फुकालेर महिला बन्दीहरुले देख्ने गरी काम गर्ने हामी अनि ‘भ्यालेन्टाइन्स-डे’लगायतका अवसरहरुमा ‘रातो गुलाफ तथा चकलेट’ उपहार दिने पुरुषहरुका कार्यहरुमा के भिन्नता छ त ? नाङ्गो पुरुष शरीर, सम्पूर्ण रुपमा नाङ्गो पुरुष, अश्लील तस्वीरहरु, रातो गुलाफ, गुलियो चकलेट सबैले नै उही परिणाम र परिमाणमा पी.ई.ए. अर्थात् फेनिल्थाइलामाइन (Phenylethylamine) को उत्पादन दिमागमा गर्दछ र त्यही घुलनले मेसोलिम्बिक डोपामाइन ( Mesolimbic Dopamine) को श्राव दिमागको बीचोबीच गर्दछ जसले महिलाको क्लिटोरिस (Clitoris) मा घर्षण गरेजस्तो ‘आनन्ददायी अनुभूति’ दिन्छ, या शारीरिक सहवासपछिको ‘चरमोत्कर्षको मिठास’ दिन्छ, जसले प्रत्यक्ष रुपमा महिलाहरुलाई पुरुषका सो प्रयत्नप्रति नरम बनाइदिन्छ र प्रकारान्तरमा ती शारीरिक सम्पर्कमा जानसक्ने अवस्थाको त्यहाँ ‘सकारात्मक सम्भाव्यता’को ‘बिल्ड-अप’ हुन्छ ।

माथि खुलाइएको अवस्थामा भिन्नता केमा मात्र हुन्छ भने, यी सबमा सहमति हुनु जायज छ । त्यसैले पुरुष मित्रहरु, ‘भ्यालेन्टाइन्स-डे’को अवसर पारी युवतीलाई प्रभाव पार्ने ध्याउन्नामा तपाईँहरु झुक्किएर पनि परायालाई रातो गुलाफ तथा गुलियो चकलेटको उपहार नदिनुहोस् । के थाहा, हाम्रा महिला पाठकहरुले पनि यस लेख पढेका हुनसक्छन् ।

February 14, 2011

-प्रकाश के.सी.

94

लन्डनमा पनि फेरिएनन् नेपाली

-प्रकाश के.सी. / June 2, 2010 [Back Dated Article]

विहानको चार बजे बाहिर चहकिलो उज्यालो भइसकेको हुन्छ । सखारै कागहरु घरको छानामाथि बसेर कराउन थाल्दछन् । यो दिनको थालनी केही अपचलाग्दो भएकै सन्दर्भमा पनि विहानी भने स्वस्थकर लाग्दो हुन्छ । चहकिलो उज्यालोमा पूर्वी क्षितिज पहेँलिएर आएपछि म सडकमा निस्कन्छु, दायाँ-वायाँ पार्क गरिएका गाडीहरुबाहेक सडक शून्य हुन्छ, तर चराचुरुङ्गीहरुको भने दिनको अत्यन्तै व्यस्त प्रहर शुरु भइसकेको लाग्दछ । विहानी, जाडोलाग्दो नभई न्यानो भएको हुन्छ र म त्यही न्यानोमा न्यानिँदै घरको दायाँतिर विस्तारै दौडन्छु । खासगरी यो बेला, तटस्थ रहँदा मनमा तर्कनाहरु ब्युतिन सकेको छैन र त्यही तर्कनाहरुलाई केलाउनका लागि सखारै सडकलाई जगाउन हिँडेको हुन्छु ।

अक्स्फोर्डलाई आफ्नो बासस्थान बनाउने चन्द्र हिजो बिरक्तिएर यूकेमा स्थापित कुनै नेपालीको गुनासो पोख्दैथिए-”वर्मा गइयो कर्मसँगै भनेको जस्तो, यहाँ पनि उही नेपाली कर्म लिएर आइएछ । कोही नेपाली पनि नयाँ आउने नेपालीलाई सघाउन तयार छैनन् । नेपालीले नेपालीलाई चुस्न र नेपालीबाट चुसिन जुनसुकै देशमा बस्ने नेपालीहरुको पनि स्थापित कर्म नै भएको रहेछ ।” चन्द्रलाई साउथहलमा काम लगाउन खोज्ने नेपालीले, काम गरेपछि हरेकमहिना सय पाउण्ड आफ्नो खातामा राखिदिनु पर्ने सर्त राखेका रहेछन् । सेक्युरिटी कम्पनीमा काम लगाइदिन खोज्ने उक्त नेपालीलाई हरेक महिना नभई बरु एक मुस्ट निश्चित रकम दिन्छु भन्दा नमानी, आखिरमा दोस्रो तथा फाइनल इन्टरभ्यू नै खारेज गराएकोमा चन्द्रको ठूलो गुनासो रहेको थियो । बाहिर कसैलाई पनि नभन्न आफूलाई भनेको र आफूले पनि अन्त कसैलाई नभनेको अवस्थामा पनि त्यसरी आफ्नो अन्तरवार्ता नै खारेज गरिएको कार्यलाई बेमानी भन्दै सो कार्यको गुनासो गर्ने चन्द्रजस्तै हाटफिल्डको वेयरहाउसमा काम लगाउने त्यहीँ काम गर्ने एक नेपाली टिम लिडरले चाँहि कागज गराएर प्रतिव्यक्ति पाँचसय र हजार पाउण्ड असुल्ने गरेको पनि जानकारीमा आएको छ । बाहिर कसैलाई जानकारी नदिने सर्त राख्ने ती नेपालीहरुको विरुद्धमा तिनका कम्पनीमा उजुरी दिनु जरुरी भएको वेम्ब्ली निवासी चक्र बहादुर बताउँदछन् । यस्ता कुप्रथाहरु बिस्तारै मिडियाहरुमा आइहाल्ने पनि सम्वद्धहरु जताउँदछन् ।

कत्तिको तीतोपन रहेछ यहाँ नेपाली नेपालीबीच ! जति नै प्रयास गरे पनि नेपालीहरु समूल रुपमा स्थानीय समाजसँग हाँसको हूलमा हाँसजस्तै गरी मिल्न भने पक्कै सक्दैनन् । तिनलाई पर्यन्तमा नेपाली समाज, नेपाली साथ नै चाहिन्छ । यहाँ जुगौंजुगबाट अन्य देशका आप्रवासीहरु रहेका छन् । तिनीहरु जति र जस्तो हालतमा भए तापनि तिनीहरु सम्पूर्ण रुपमा आफ्नो सँस्कृति, रीतिथिति अनि चालचलनसँगै छन् । भारतीयहरुको दबाब यहाँ यस्तो छ कि दीपावलीमा सरकारी छुटि्ट मिल्ने गर्दछ भने मुसलमानहरुका इँदमा तिनलाई पनि सोही अभ्रि्रायले छुटि्ट मिल्ने गर्दछ, तिनका रीतिथितिमा स्थानीय समाज चाखपूर्वक रमाउने गर्दछन् । तर नेपाली समुदायको त संख्या नै थोरै होला, विभिन्न आप्रवासीहरुको लिस्टमा नेपालको समुदायको नाम पनि अझै राखिएको छैन एकातिर भने, अको संख्याामा रहेका नेपालीहरुमा त्यस्तो प्रकारको आपसी सहिष्णुता नै देखिँदैन । आन्तरिक सामुदायिक भेदभावमा चूर देखिने नेपाली समुदायहरु, समुदायभित्र नै जातिगत रुपमा पृथक रहेका छन् । गुरुङहरुमा नै चारजाते र सोह्र जातेबीचको फाटो छ भने र्राईहरुबीच भूमि पूजा गर्ने र ढुङ्गाको पूजा गर्नेबीच फाटो छ, त्यस्तै मगरहरु समूल कम, विविध ज्यादा लाग्ने गरी फरक हुन धेरै रहर गर्नेजस्ता लाग्दछन् भने यहाँ आर्यनहरुबीच पनि त्यस्तै फाटो देखिएको छ । क्षेत्री, बाहुन र ठकुरी क्षेत्री हुँदै भविष्यमा शुद्ध क्षेत्री, बाहुन र ठकुरीहरुबीचमा हाँगाहरु पलाउन सक्ने अनुमानलाई नकार्न सकिँदैन ।

भर्खरै भएको चुनावमा एकजना नेपाली, काउन्सिलरमा निर्वाचित भएका छन् । गम बहादुर गुरुङ यसरी काउन्सिलर हुने नेपालीमा तेस्रो नेपाली भएको थाहा लागेको छ । काउन्सिलर गुरुङको अन्तरवार्ताहरु नेपाली मिडियामा सतहिएका छन् । स्थानीय समाजसँग अर्थात् यूकेको मूलधारमा नेपालीहरु प्रवेश गर्न अत्यन्तै जरुरी भएको देख्ने काउन्सिलर गुरुङ भन्छन् – “इन्टेग्रेसन इज भेरी इम्पोर्टेन्ट । हामीले विदेशमा आएर यहाँको समाजमा र रहनसहनमा आफूलाई इन्टेग्रेट गर्न अति नै जरुरी छ । म उनीहरुको वर्थ-डे पार्टीमा जान्छु, उनीहरुको चर्चहरुमा जान्छु, उनीहरुको ओपन-डेहरुमा जान्छु र म उनीहरुको सल्लाह र वे-अफ-लाइफलाई फलो गर्छु तथा मेरो परिवारलाई पनि त्यसमा भिजाउँदै गइरहेको छु ।” काउन्सिलर गुरुङको उदाहरण विवादास्पद छ । स्थानीय समाजमा आफूलाई समाहित गराउनका लागि यहाँको स्थानीय समाजजस्तो बन्न जरुरी हुँदैन । नेपालीले नेपालीपनलाई जस्ताको तस्तै नै आफैसँग साँचेर यहाँ सम्मिलित हुनसक्दछ । हिन्दू धर्म या वौद्ध धर्मलाई नै शिरोधार्य गरेर बेलायती हुनसक्दछन् नेपालीहरु, जसरी भारतीय, पाकिस्तानी, अअफ्रिकन, चाइनिज आदि भएका छन् । चाइना टाउनमा चाइनिजहरु र्सगर्व चाइनिज भएर रहेका छन् भने साउथहलमा भारतीयहरु सम्पूर्ण रुपमा भारतीय भएर वर्षौं वर्षबाट जीवनयापन गरिरहेका छन्, तिनलाई त्यसै हालतमा स्थानीय समाजले स्वीकारेका छन् तर खाँदिएर नेपालीहरु जसरी अल्डरसट, फार्नबोरोतिर रहेका छन्, तिनीहरु नेपाली परिचय गुमाउँदै गएको यस्तो समाजको रुपमा स्थापित हुँदैगइरहेका छन् कि जसलाई स्थानीय समाजले इज्जत पनि दिँदैनन् । ‘नार्सिसिज्म’ले ग्रस्त नेपाली समाज स्थानीय समाजमा समाहित होइन, आफ्नो प्राकृतिक अस्तित्वसहित विलय हुने जोहोमा रहेका लाग्दछन् । सोही स्थानमा केहीअगाडि, एक महिला विद्यार्थीलाई काम दिने वहानामा बलात्कार गर्न खोज्ने नेपालीको पनि उदय भएको छ र त्यस्तालाई सामाजिक वहिष्कार गर्न नसक्ने समाजको अस्वस्थ स्थिति पनि उदाङ्गिएको छ ।

धेरै पर दौडिएछु । घाम चरक्कै भएर पूर्वी क्षितिजको धेरैमाथि चढिसकेपछि भने म वापस घरतिर विस्तारै हिँड्दै र्फकन्छु । केही गाडीहरु विस्तारै हुइँकिँदै गर्दछन् । सडकका दायाँ-वायाँका घरहरुमा भने पूर्ण चकमन्नता उस्तैगरी व्याप्त हुन्छ । मानिसलाई राम्रो जीवन जिउनका लागि राम्रो घर, राम्रो जागीर वा सम्पत्ति भएर मात्र पुग्दैन, तिनलाई राम्रो समाज चाहिन्छ, सो समाजमा ‘आफ्नो पन’ चाहिन्छ, सो पनमा ‘आफ्नो रीत’ चाहिन्छ, ‘आफ्नो परम्परा’ चाहिन्छ । निधारमा हल्का पल्पलाएको पसिनालाई पुछ्दै नजिकैको दोकानबाट चियाको चुस्की लिन मन लाग्दछ, कसैको पिँढीको दलानमा टाँगिएको रेडियोबाट ताजा समाचार सुन्न मन लाग्छ, छरछिमेकसँग केहीबेर गफ्फिँदै राजनीतिमा केही चिन्ता गर्न मन लाग्छ तर कोही हुँदैनन् वरपर । नेपालीहरुविहीन समाजले भित्रभित्रै टोकेको जस्तो लाग्दछ मलाई । मान्छेको मुख हेर्न अतालिएको जस्तै गरी नेपालीको मुख हेर्न र नेपाली भाषामा बोलेको सुन्न अतालिएकी चेरीलाई सम्झन्छु, -अस्ति मात्र उसले एक हूल नेपाली विद्यार्थीहरु काम खोज्न इन्पिmल्ड टाउनमा गफ गर्दै हिँड्दै गरेका देखेकिहुन्छे तर नजिक पर्न पनि लाजलाग्ने गरी बोल्दै हिँडेका ती विद्यार्थीहरुका पाँच मीटरको दूरीमा पनि उसलाई उभिन अप्ठ्यारो भएको हुन्छ । नेपाली समाजकै प्रसङ्गमा भर्खरै उक्त बेसोमतिला विद्यार्थीहरुलाई सम्झिँदा यो एउटा तथ्यको पनि सम्झना आउँदछ -’पढ्दैमा पनि मान्छे बुद्धिमान हुँदैन, समाजले, मानिसलाई बुद्धिमान बनाउँछ ।’ सायद, यसैले होला, कतिपय नेपाली अभिभावकहरु आफ्ना बालबालिकाहरुलाई नेपालीहरु बाक्लिएर बसोबास भएको समाजमा राख्न चाहँदैनन् । ख्वै ! होला भनूँ पनि कसरी ? अनि होइन भनूँ त झन् कसरी ?

यस देशको रहनसहनसहित यहाँको माटोलाई आफ्नो सम्झी यहाँको कानूनअर्न्तर्गत अशल नागरिक भई जीवनयापन गर्ने कसम खाएर यहाँकै नागरिकता लिएका नेपालीहरुका ठूलो उपस्थिति रहेको तमू धीँको वौद्ध-जयन्तीको वार्षिक कार्यक्रममा नेपाली राष्ट्रिय गीत बजाइन्छ र सोही आशयलाई इङ्गित गर्दै सबै उभिन्छन् । राष्ट्रियताको सवालमा, नागरिकको नागरिक-नीतिको आधारमा एउटा अस्वाभाविक पक्ष यो हो एकातिर भने, अर्कोतिर, सोही आधार र सवालमा स्वाभाविक पक्ष पनि हो । नेपालीहरु कहिल्यै पनि स्वभावबाट मुक्त हुन भने नसक्ने नै हुन्, भन्न मन लाग्छ यतिखेर साथमा थप्दै, नेपालीहरु आभार व्यक्त पनि औपचारिक रुपमा गर्न जान्दैनन् । तर यस्तैमा, यो पनि हो कि, नेपाल सरकारबाट गत केही महिनाअगाडिबाट सुचारु गरेको यनआरयन परिचय पत्रको कार्यान्वयनको बारेमा बुझ्न लायकको भएको एकातिर छ भने अर्कोतिर यमआरपीको कार्यान्वयनलाई पर्खनेहरुका बारे बुझ्न जरुरी छ, दूतावास र यनआरयनए यूकेसँग सम्पर्क साँध्न मेरोलागि जरुरी भएको छ ।

यस्तै नकारात्मक प्रसङ्गहरुमा यो पनि सम्झना आउँदछ कि, नेपाली जातीय विविध भेषभुषामा सजिएर नेपाली गीतहरुमा नाच्न, गाउन, वा सो प्रकारका भेलाहरुमा रम्न नयाँ पुस्ताका युवायुवतीहरु अत्यन्तै लालायित भएका छन् । समूल रुपमा आफूलाई बेलायती भनाउने यी पुस्तालाई रहरै रहरमा आफ्नो सँस्कृतिको लोभ बढेकोछ, बालबालिकाका यस्तो रहरहरुलाई अभिभावकहरुले अवश्य नै उकेरा दिनु नै पर्दछ । वास्तवमा तिनीहरुका मात्र यिनै रहरहरुले आगामी वर्षरुमा नेपालको पन बचाउने छ ।

घरभित्र छिर्दा घरकाहरु सबै मस्तसँग सुतिरहेका हुन्छन् । घामसँग सुत्ने र उठ्ने नेपाली स्वभावले यहाँ नराम्रोसँग फेल खाएको छ । मे महिनाको अन्त्यसम्म घाम १० बजे रातिसम्म तन्दरुस्त नै रहने र विहान साढे चार बजे वापस देखिने गर्नाले सबैजस्तो नेपालीहरु पनि बाक्लो पर्दालाई तानेर सुत्न वाध्य हुन्छ र म पनि फेरि अर्थात् साढे छ तिर ओच्छ्यानतिर लम्कन्छु जहाँ यथावत रुपमा मस्तसँग चेरी निदाइरहेकी हुन्छे ।

70